زبان مردم دیلمستان چیست ....؟!

*** چند مثال پراکندگی زبان کردی کرمانجی ***

-روستای لیاول بزرگ وبرارود، طالکوه ،سرمل،ماشمیان و روستای گوفل ،سیبن(خورگام)

- روستای جلیسه (دیلمان)

- روستای گنجه (بخش مرکزی رودبار)

- چلکاسر (رحمت آباد)

-  روستاهایی در الموت

- ...

زبان مردم منجیل(مانگل) آذری است. در لوشان علاوه بر آذری و کردی ، لری نیز صحبت می شود جمعیت دیلمی ها بعد از زمین لرزه ی سال 1369 در شهرهای منجیل ، لوشان و رستم آباد فزونی یافت.

 برخی از روستاهای غرب سپیدرود تالش نشین هستند مانند : اسکلک

      نزدیکترین همسایه زبان  دیلمی ، گیلکی است و بیشترین شباهت را به هم دارند .

مردم دیلمستان در مناطق مختلف ، زبان خود را اینگونه می نامند:

 دیلمی: به اصالت این زبان بر می گردد و نامی کاملا بومی است ولی متاسفانه کمتر استفاده می شود و بیشتر در محافل علمی و تحقیقی کاربرد دارد ولی چند سالی است حس هویت طلبی مردم در حال زنده کردن این نام بزرگ می باشد.

 تاتی: در بسیاری ازبخش های سرزمین دیلم مردم زبان خود را تاتی می نامند که به نظر می رسد واژه ای وارداتی باشد و اشتباه. مانند الموت ، عمارلو و ...

 گالشی: مناطقی از سرزمین دیلم زبان خود را گالشی می نامند. 

- اینکه زبان مردم دیلمستان را چه باید بنامیم یک سوال است و اینکه آیا دیلمیان یک زبانه اند سوالی دیگر.

- اینکه بپنداریم زبان دیلمی دارای لهجه های مختلف است ، درست است؟

- آیا می توانیم نام های مختلف بر این زبان نهاد؟

- چرا واژه " دیلمی" کاربردش کمرنگ شده است؟

چرا بسیاری از مردم دیلمستان زبان خود را تاتی مینامند:   

بخش اعظمی از دیلمیان زبان خود را تاتی می نامند چرا واژه تاتی در این مناطق حکم می راند در حالیکه کاملا اشتباه است؟!

    از جمله مناطقی که مردمانش زبان خود را تاتی می نامند می توان از عمارلو ، الموت ، خورگام و ... نام برد.

در بسیاری از روستاها و شهرها هم اگر از مردم سوال شود که به چه زبانی صحبت می کنید ، به نام محل سکونت خود آن زبان را می خوانند. مانند: رودباری ، دیلمانی ، اشکوری ، الموتی ، براسری ،لیاولی ،ناشی،،سوسفی و ......

 و جالب اینجاست در روستاهای مناطقی از دیلم نام تالشی را بر آن نهاده اند.

  عادت دیگری که در بین برخی از مردم رواج دارد زبان خودشان را   "ییلاقی " می نامند و نام خاصی را بدان اختصاص نمی دهند.

 زبان دیلمی از معدود زبانهای باستانی ایرانی است که از گزند زبانهای مهاجم ، از جمله عربی مصون مانده است. بکر ماندن واژه های ایرانی در زبان دیلمی ، غنیمتی است تا دست اندرکاران امر از آنها برای ترمیم زبان فارسی استفاده کنند.

     آنچه نمایان است متاسفانه بیشتر مردم کوهستان شمال ایران (نه فقط محدوده مورد بحث) نام زبانی که به آن صحبت می کنند را نمی دانند. 

 تصور اینکه مردم دیلم به چند زبان صحبت می کنند ، صحیح است؟

     مثلا اینگونه بگوییم که غرب سرزمین دیلم ، دیلمی صحبت می کنند و شرق آن تاتی؟

     مردم خورگام و دیلمان از نظر جغرافیایی در یک راستا قرار دارند و با جلگه سیاهکل همسایه اند آیا این دو بخش دو زبان دارند؟ منطقی است؟

  می توانیم زبان مردم اشکور و دیلمان را دیلمی نامید و خورگام را تاتی ؟

چگونه می شود دو بخش همسایه که سال ها مراودات تجاری داشته اند و در کنار یکدیگر رندگی می کنند را دو زبان تخصیص داد؟ ممکن است تفاوت لهجه وجود داشته باشد  ولی این دو یک زبانند.

 بهترین مثال در مورد این موضوع بخش تازه پیوسته به سیاهکل یعنی پیرکوه است. پیرکوهی ها چگونه صحبت می کنند؟

این فرضیه که مردمان بخش هایی از سرزمین دیلم بخاطر مراودات چندین ساله با مناطق دیگر زبانشان به ظاهر متفاوت از دیگر نقاط کوهستان دیلم شده است ، درست تر بنظر می رسد.

در کتبی که از اواخر قرن سوم تا قرن دهم هجری تألیف یافته اینگونه نظر داده شده است:

 دیلمی: اصطخری درباره این ناحیه می نویسد: «زبانشان یکتاست و غیر از فارسی و عربی است» و مقدسی میگوید: «زبان ناحیه دیلم متفاوت و دشوار است».

   گیلی یا گیلکی: ظاهراً گویشی جداگانه از دیلمی بوده است. اصطخری مینویسد: «در قسمتی از گیلان (جیل) تا آنجا که من دریافته ام طایفه ای از ایشان هستند که زبانشان با زبان جیل و دیلم متفاوت است.» و مقدسی میگوید: گیلکان حرف خاء (یا حاء) به کار می برند.منبع:سایت دیلمستان

/ 2 نظر / 342 بازدید
اکبری لیاولی

سلام به دوستان گرامی خدمت خوانندگان وهمشهریهای عزیز عرض کنم زبان دیلمی را بازبان تاتی اشتباه نگیرند…؟! خلاصه وارخدمت شما عرض کنیم که زبان دیلمی را به لحاظ زبان شناختی می توان به نوعی حدفاصل میان گیلکی، و مازنی برشمرد. این زبان شباهت بسیار زیادی به گیلکی و فارسی داشته و صرفاً به جهت برخی تمایزات صرف و نحوی است که می توان آن را با اندکی اغماض زبانی مستقل از این دو به حساب آورد. محل تکلم دیلمی مناطق کوهستانی شرق استان گیلان بوده و بعضی هاآن را «گالشی» نیز می خوانند چرا که قاطبه ی گویش وران دیلمی دامداران کوه پایه های شرق گیلان بوده و لقب آنان به زبان گیلکی و دیلمی «گالش» است. زبان دیلمی درقدیم به سبب صعب العبور بودن محل زندگی دیلمیان و دورافتادگی نسبی آن در قیاس با گیلکی اصیل تر باقی مانده و از این رو می توان به عدم نفوذ مستقیم فارسی و اختلاط دیلمی با دیگر زبان ها، مطمئن بود.درذیل خودتان مقایسه کنید.سپاسگزاریم. مقایسه گویش دیلمی با گویش تاتی کویش دیلمی پدر:دَدَ- مادر : نَنَه ‘ مًارٍ- برادر:بِرار- خواهر : خواخِر-دختر:دٍتٍر‘لاکو-پسر:کْوتٍی باغ انگور:بوستان-شالی:بٍج-گلابی: خُجٍ ‘امرود جوجه :چٍپن

اکبری لیاولی

مقایسه زبان دیلمی باتاتی جوجه :چٍپنٍی- گربه : پیچا -کفش:پابٍزارٍ خوبی:خْجیری-کوچک:کُوچی بیا :بِیامِی -کجابودی:کجودبی-بفرمائید منزل:بٍشیمٍ خُانٍه-تگرگ:تًگُرٍ گویش تاتی در شال تاکستان پیَه = پدر مایَ = مادر برا = برادر خاکه = خواهر تتی = دختر پورَ = پسر رَز = باغ انگور چالج = شالی اَنبری= گلابی جیلی = جوجه مرچینه = گربه پاجار = کفش خواریش = خوبی؟ کوچک: قیجل (ghijel) بی = بیا کاگو بیش = کجا بودی ؟ بی کیه ؟ بفرمایید منزل. تگرگ: تی اَرس