روستا خرمکوه در گیلان نامه

دانلود فایل نوشتاری مقاله 

Rudbarnews-gilanname (2)Rudbarnews-gilanname (3)Rudbarnews-gilanname (4)Rudbarnews-gilanname (5)Rudbarnews-gilanname (6)

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

معرفی روستای خُرمکوه

مقدمه

نام رسمی روستا

نام قدیمی روستا” خره پو” می باشد،این نام در میان اهالی ،روستاهای هم جوار و مناطق دیگر از مدت ها رواج داشته است.اما از دهه ی ۵۰ به بعد نام روستا به   “خُرّمکوه” تغییر کرده و در محاورات عمومی، مکاتبات رسمی و اداری مانند پرونده های تحصیلی ،نامه های اداری از بخشداری،فرمانداری،استانداری و حتی وزارت کشور با نام “خُرّمکوه” مکاتبه می شود.تنها دراداره ثبت احوال نام روستا به نام “خره پو”نوشته می شود و بر این اساس پسوند برخی  اهالی به خره پویی می باشد.البته درخواست برای تغییر نام روستا و اعمال آن در اداره ثبت احوال به استانداری ارسال شده و در حال پیگیری می باشد.

نام عرفی روستا

همان طور که در یاد داشت های قبلی اشاره شدنامی که اکنون برای روستا به کار برده می شود و در بین مردم پذیرفته شده و از ۴۰ سال اخیر رواج پیدا کرده است نام    “خُرّمکوه” می باشد.

وجه تسمیه روستا

وجه تسمیه خره پو:گاهی دیده می شودکه بعضی افراد ناآگاهانه از گفتن نام   خره پو   خودداری می کنند،اما جالب است بدانید نام خره پو ریشه در ادبیات دیرین این مرز و بوم دارد.خره در  فارسی پهلوی به معنای پر،زیاد ، فراوان و زیاد بودن می باشد.پو  یا پود که اولی مخفف است ، به معنی نخ یا پشم بافته شده می باشد و ترکیب این دوکلمه یعنی پیشوند”خره+پو” اسم برای مکان و به معنی جایی است که پو(نخ و پشم ریسیده شده) زیادیافت می شود. وقتی به علت این نامگذاری دقت می کنیم متوجه می شویم که در این منطقه دامداری زیاد بوده  تا جایی که هنوز در منزل روستاییان ابزار پشم ریسی مثل دوک و شانه مخصوص ریسنگی یافت می شود.

وجه تسمیه”خُرّمکوه”

درسمت غربی روستا  کوهی به نام هزارخال قرار دارد ،در دامنه این کوه به علت وجود بقعه متبرک امامزاده طاهر(س)  واعتقادات مردم ،وقطع ننمودن درختان و بوته های اطراف امامزاده این کوه به جنگلی با درختان عظیم الجثه می ماند .شاید علّت نامگذاری روستا به “خُرّمکوه” همین سرسبزی و خُرّمی این کوه بوده است.

توضیحاتی اجمالی در مورد روستا(دورنمای کلی روستا)

نکته:با توجه به وجود منابع آبی زیاد در بالا دست روستا و عدم آبرسانی در زمینه کشاورزی و آب شرب توسط مسئولین منطقه و شهرستان و بروز مشکلات عدیده به دنبال آن،به نظر می رسد اهالی تمایل زیادی به ماندن در روستا ندارند،به مثابه مثل معروف که:”هرجا آب هست،آبادانی هست”روستاییان برای کسب درآمد و فرار از مشکلات و وجود تبعیض در رسیدگی به روستاهای عمارلو از روستا خارج شده و خود یا فرزندانشان در شهرها ماندگار می شوند.به نظر می رسد در آینده روستا از جمعیت خالی می شود.مگر فکری اساسی برای مشکلات روستا بشود،تا جوانان رغبتی برای بازگشت به روستا داشته باشند.


EmamzadeTaherkhorramkoh (10)

تاریخ روستا

شرح مختصری از تاریخ روستا

روستا درکنار رودخانه بزرگ”اسیو رودخان”(آسیاب رودخان)،شمشارود،توییل روخان(رودخانه گل آلود)  که در پای کوه های هزارخال و میل سنگ واقع شده است.از این نظر محل خوبی برای سکنی گزیدن انسان ها در طول سال های گذشته بوده است.شاید وجود رودخانه و منابع آبی بالا دست روستا دلیل اصلی استقرار ساکنان اولیه این محل بوده است.هم چنین وجود کوه ها پناهگاه خوبی برای آن ها بوده است.در کنار این ،امکانات اولیه بوده که دامداری،کشاورزی وصنایع بومی شکل گرفته است.

در سال های دور مکتب خانه جایگاه تعلیم و تربیت اطفال در روستای خرمکوه بوده است،ملا اشرف،ملا مقام،ملا حمزه و…از ملاهای معروف روستا بوده اند.مرحوم قربانعلی نظری از جمله کسانی بوده اند که در روستاهای بخش دیلمان به مکتب داری مشغول بوده اند.اولین مدرسه روستا در دهه ی چهل در روستا دایر شده است.در همان سال ها حمام عمومی و آب لوله کشی عمومی راه اندازی شده است.در هر کوچه ای شیر آبی و جایگاهی درست شده بود که مردم از آن جا آب برمی داشتند.متاسفانه هم اکنون روستای خرمکوه بعد از آسیب دیدگی زلزله ی ۶۹ فاقذ آب لوله کشی بهداشتی می باشد.

شهدای روستای خرمکوه 

در انقلاب و دفاع مقدس روستای خرمکوه ۴ شهید تقدیم انقلاب و اسلام نمود که اسامی آن ها به ترتیب شهادت عبارتند از :

۱-شهید محرمعلی مومنی  شهید ایام انقلاب شهید ” محرمعلی مومنی تولد: ۱۳۳۸ نام پدر:علی

شهادت: ۱۷ شهریور ۵۷ معروف به جمعه سیاه در میدان شهدای(ژاله) تهران

۲- شهید جاوید زاهدی پاسدار شهید نام پدر:عاشورعلی تاریخ تولد:۱۳۴۵تاریخ شهادت:۳۰/۴/ ۱۳۶۶

۳- شهید نجاتجعلی دهقان معلم شهید نام پدر عیسی تارخ تولد:۱۳۴۷تاریخ شهادت:۲۴/۱/۱۳۶۷محل شهادت:سید صادق عراق

۴-شهید غلامحسین احمدپور نام پدر :علی تارخ تولد۱۳۴۴تاریخ شهادت:۱۰/۵/۱۳۶۷

shohada93

shohada93

روستا در کتب تاریخی

خرم کوه . [ خ ُرْ رَ ] (اِخ ) دهی است جزء بلوک فاراب دهستان عمارلوی بخش رودخانه ٔ شهرستان رشت . این ناحیه در جنوب خاوری رودبار و ۴۹هزارگزی شمال خاوری پل لوشان واقع می باشد و کوهستانی با آب و هوای معتدل است . آب از رودخانه ٔ سرخ رود. محصولات آن غلات و لبنیات و شغل اهالی زراعت و گله داری و کرباس بافی و راه آن مالرو است . اکثر سکنه برای معاش پائیز و زمستان به گیلان میروند.          در تقسیمات کشوری ،روستای خرمکوه در استان گیلان ،شهرستان رودبار، بخش فاراب عمارلو و دهستان کلیشم می باشد.خرمکوه در ۶۰ کیلومتری لوشان قرار دارد.مردم برای انجام کار های اداری به جیرنده مرکز بخش یا به رودبار مرکز شهرستان مراجعه می کنند.شغل مردم این روستا کشاورزی ودامداری می باشد که به صورت محدود است.شغل های ذیگر مثل لحاف دوزی ،نمدمالی ،آهنگری و کار در معدن زغال سنگ البرز غربی هم در میان مشاغل روستا پیدا می شود.                                                                           خرم کوه در لغت نامه دهخدا و-(فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۲).

هم چنین در کتاب گیلان ولایت دارالمرز تالیف رابینو و کتاب گیلان روستای خُرّمکوه معرفی شده است.

روستا در اقوال تاریخی و نگاه ریش سفیدان

در گفتگو با برخی گذشتگان ،بعضی اقوامی که در روستا زندگی می کنند از مناطق دیگری به روستا مهاجرت کرده اند،به طور مثال عده ای از روستای کوه پس دیلمان یا عده ای از لا هیجان و عده ای دیگر از اقوام ترک می باشند.برخی از این اقوام هنوز با خویشاوندان خود در آن نواحی ارتباط دارند. اما نکته مهم تر این است که در جای جای روستا،زمین های متعلق به روستا و باغات و ییلاقات قبوری یافت شده که جای قبور حفاری شده در این مناطق به چشم می خورد.این مطلب نشان دهنده زندگی در هزاران سال قبل در این روستاست.به گفته یکی از محققین در رشته باستان شناسی بعضی آثار به دوره ساسانی می رسد.نکته دیگری که قابل ذکر می باشد مقاومت روستاییان در مقابل تجاوز گری برخی همسایگان می باشد که نتیجه این مقاومت ها باعث احقاق حق روستاییان شده است.

آثار تاریخی موجود در روستا

آثار بجا مانده از گذشته های دور درروستای خُرّمکوه، مراکز تجمع   انسانی و ظهور قلمرو بزرگ در این منطقه فراهم آورده است. آثار بدست آمد از رد پای انسانها در مسیر تاریخ زینت بخش این روستاست. پیدایش قلاع کوتیریالقبور و گورستان های گوناگون در نقاط  مختلف زمین های روستا،تپّه هایی که نشانه هایی از وجود زندگی در آن ها یافت شده،همگی بیانگر وجود تمدن انسانی در ادوار مختلف در این روستاست.

۱-امامزاده طاهر(ع) روستای خرمکوه

EmamzadeTaherkhorramkoh (6)

امامزاده ای که در بالای کوه هزارخال وجود دارد قبلا زیارتگاه مردم در طول سال بوده، به طوری که روز سوم شهادت امام حسین علیه السلام در ایام محرم  مردم روستا های یکنم به همراه مردم خرّمکوه به آن جا به زیارت می آمدند پس از زیارت به مسجد خرّمکوه آمده بعد از صرف ناهار  بر می گشتند. البته این امامزاده و اتاقکی گلی هنوز در این مکان باقی مانده است ولی از درختانی که زمانی در این جا پر بوده اند خبری نیست.

نظر آقای غلامی کفترودی نویسنده و گیلان شناس(ایشان در تاریخ ۲۵/۲/۸۸ پس از بازدید از محل امامزاده نظر خود را به سازمان اوقاف گیلان ارائه نمودند.

بقعه امامزاده طاهر(ع) خرمکوه واقع در ارتفاع ۴۰۰متری کوه هزار خال دارای بنایی با یک اتاق و ایوان به مساحت تقریبی ۱۵ متر مربع با صندوق و دیوارهای نقاشی شده،مربوط به دوره قاجاریه بوده،که در حدود سال۱۳۳۵بر اثر سیلاب ویران شد و در آن سال تجدید بنا گردید و بنای اخیرالذکر نیز در زلزله سال خورشیدی ۱۳۶۹ به کلی تخریب شد و اکنون محل مرقد به وسیله اتاقکی سنگ و گل به ابعاد۵/۲ در۵/۲متر پوشیده شده است. چشمه کوچکی هم در این جا جاری است.

((محبت اهل بیت (ع) یکى از فرایض اسلامى است. برقرارى ارتباط عاطفى بین ما و ائمه (ع)، ما را از لغزش‏ها و آسیب‏ها حفظ مى‏کند. ضمن این که با بهره‏گیرى از آموزه‏هاى اهل بیت مى‏توانند مسیر صحیح زندگى را انتخاب نمایند. در قرآن کریم، پاداش هدایت‏گرى و ارشاد مردم از سوى اهل بیت (ع)، محبت و دوستى آنان قرار داده شده است: «قل لا اسئلکم علیه اجراً الاّ المودّه فى القربى».ترجمه تفسیر المیزان، ج ۱۷ – ۱۸، ذیل آیه ۲۳ سوره شورى. پیامبر (ص) فرمود: «مودّت اهل بیت من، بر هر مرد و زنى واجب است.»

تفسیر نمونه، ج ۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره شورى

همه باید   برای امام‌زاده‌ها احترام قائل شوند و با احترام به امام‌زاده‌ها در حقیقت به اهل بیت پیامبر خدمت کردیم.شخصیت‌هایی که در بقاع متبرکه مدفون هستند انتصاب به نبی مکرم اسلام دارند و همه مردم در پناه آن هستند و باید احترام آنان را نگه داریم.

امام‌زادگان حاملان فرهنگ نبی مکرم اسلام هستند و آنان دین جدشان را تبلیغ کردند و این اماکن باید اثر معنوی در بین مردم داشته باشد. .))

لازم به ذکر است که امامزاده طاهر (ع) روستای خرمکوه در مرحله اول در اوقاف گیلان به ثبت رسیده است.مراحل بعدی در دستور کار قرار دارد و ساخت و توسعه ی بقعه این امامزاده نیازمند همُت مسئولین مخصوصا اوقاف،مسئولین شهرستان و مردم ولایتمدار دارد.

۲-قلاع کوتی کوچک و بزرگ در قسمت شمال غربی روستا ۲ قلعه وجود داشته که آثار و بقایای آن هنوز باقی است.در اطراف این قلعه ها قبر هایی وجود دارد که در سال های  قبل از پیروزی انقلاب توسط سوداگران حفر شده و معروف به کافر قبرستان(گبری) می باشد.البته در میان آن ها قبر مسلمان هم دیده شده است.قلاع کوتی در قسمت شمال غربی روستا.نام این قلاع(قلعه ها)در کتاب ۳ جلدی (کتاب گیلان-گیلان شناسی) ذکر شده است،متاسفانه این قلاع به طور کلی تخریب شده و فقط آثار دیوار چین در روی دو تپه روبروی هم قرار گرفته اند.

نظر آقای فلاحیان کارشناس ارشد باستان شناسی(آثار مورد نظر شما تحت عناوین قلعه کوتی بالا وپایین و گورستانهای تاریخی آنجا نظیر شمشا دیوار و… در جریان بررسی وشناسایی باستان شناختی سال ۱۳۸۲ به سرپرستی اینجانب مورد بررسی قرار گرفته و گزارش کامل آن در قالب مجلد  بررسی و شناسایی حوزه رودخانه شاهرود (عمارلو) در مرکز اسناد سازمان میراث فرهنگی گیلان (رشت) نگهداری می شود  و نکته دیگر اینکه این آثار در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است حالا چرا محافظت نمی شود؟ این مسئله به میزان محافظت سازمان میراث فرهنگی استان از آثار تاریخی مربوط است و شما بهتر است این مسئله را از میراث استان و یا پاسگاه های محل پیگیری فرمایید. آثار تاریخی روستای خرمکوه و یا خرپو نظیر همین قلعه کوتی به نظرم از آثار منحصر بفرد و دارای قابلیت فراوان برای کاوش باستان شناسی در کل منطقه عمارلو است).

۳- قبور مختلف،و گورستان های تاریخی

این گورستان ها در نقاط مختلف روستا و زمین های آن وجود داشته است که بیانگر این موضوع است که در زمانه های مختلف ،محل های ی از روستا ساکنانی داشته است.به طور نمونه در این زمین ها قبر و گورستان مشاهده می شود:حیدر چاکان،بیلیش،تخته راه، کاکل سر،کاکل پس (کاکُل: تپه های باستانی)،اسکلی چک و زمینهایی معروف به کرایه.

۴-آسیاب آبی                                                                                                                       وجود ۲ آسیاب آبی رودخانه که محل این آسیاب در قسمت جنوبی روستا واقع می باشد.این آسیاب ها در حدود ۵۰ سال پیش هم مورد استفاده قرار می گرفته است.

بخش سوم:اقتصاد،اشتغال و درآمد

فصل اول:دور نمای کلی اقتصاد روستا

از گذشته های دور در روستا کشاورزی،دامداری و برخی صنایع و مشاغل بومی،محلی در روستا وجود داشته است.به نظر می رسد به دلیل وجود پار ه ای از مشکلات اساسی درروستا،بسیاری از مشاغل در حال از بین رفتن هستند و بعضی از آن ها هم در آمد قابل ملاحظه ای ندارند. بنابراین به دلیل توجیه اقتصادی نداشتن مشاغل روستایی موجودیت خود راازدست می دهند.

خرمکوه2211

صنایع موجود در روستا

لحاف دوزی،نمد مالی،صیقلی یا آهنگری(ساخت داس،تبر،کلنگ و…).

Lahafdozikhorramkohir

آهنگری

کهن ترین شیوه وروش فراهم سازی زیرانداز که تاکنون شناخته شده نمدمالی است . نَمَد نوعی بافته سنتی زیراندازی است که با پشم تولید می شود. در فرانسه به آن فوتر می‌گویند. نمد درلغت پارچه ای کلفت است که ازپشم یاکرک مالیده سازند وازآن فرش وکلاه و جامه کنند .نمد ساده ترین نوع کف پوش است و ساخت آن احتیاج به دستگاه خاصی دارند. در نمد مالی در واقع از خاصیت طبیعی پشم که عبارت از در هم پیچیدن الیاف آن در اثر رطوبت و فشار است استفاده می شود. احتمال دارد که اولین بار بافندگانی که الیاف پشمی خود را شسته و برای گرفتن رطوبت آن با چوبدستی ضربه هایی به پشم می زده اند، موفق به کشف این خصوصیت پشم و در نتیجه موفق به بوجود آوردن صنعت نمدمالی شده باشند.

نمدهای ایران، در هر منطقه از این سرزمین، رازی سر به مهر دارند که با شکل های تجریدی و نمادین رنگ های برگرفته از طبیعت، بخشی از فرهنگ هنرهای عامیانه ما را تشکیل می دهند.

فرهنگی که سرشار از زیبایی، رمز و راز، عشق، … و به یک معنی مالامال از زندگی است. هنر نمدمالی محتملاً بر هنر بافندگی مقدم بوده است. نمد در آسیا به ویژه در ایران از زمان های قدیم به عنوان لباس، کلاه و خیمه و زیرانداز به کار می رفته و در شرایطی سخت تولید می شده است. تهیه و ساخت نمد در ایران همچنان به صورت سنتی صورت می گیرد و هنرمند ایرانی با نقش و نگار و دستان توانمند و هنرمندانه خود بدان روح تازه ی می بخشد.

نمدمالی صنعتی است که با تمام اعضای بدن در ارتباط است و نمدمال با عشق تمام به کار، همراه با حرکات موزون و دلنشین دست و پا و خواندن شعرهای لطیف و موزون خستگی مفرط ناشی از کار مداوم را همراه با عرق کردن فراوان از تن خسته خود بیرون می کند و به انتظار فرش کردن دستمایه تلاش خود می نشیند.

دستمایه ای که نقش های رنگارنگ طبیعی جلوه ای از طبیعت زیبا را با نقوش ساده و صمیمی به بینندگان نشان می دهد تا منظر زیبای صنعت دست بشر را که خداوند سبحان دراختیار اشرف مخلوقات قرارداده است، نظاره گر باشد.

تولیدات صنایع دستی، صرف نظر از درآمدزا بودن، برآورنده بسیاری از نیازهای خانوار تولیدکننده یا ساکنان منطقه تولید نیز هست و از بین این نوع تولیدات، نمد جزو صنایعی است که چنین خصوصیتی دارد.

تاریخچه نمد

نمدمالی از ابتدایی ترین شیوه های نساجی است که گفته می شود ابتدا در آسیای میانه به وجود آمد . ازدوره نوسنگی مردمی که باپشم سروکار داشته اند ٬ نمد را می شناختند . اسناد ومدارک چینی ۲۳۰۰ پیش از میلاد درباره پادری ٬زره وسپر نمدی خبر میدهد .

نمدمالی خرمکوه

 نمدمالی

درگورهای عصر مفرغ ٬ درآلمان نمدهایی پیدا شده که تاریخ آن به ۱۴۰۰ پیش از میلاد می رسد . نویسندگان کلاسیک ٬ از همر به این طرف ٬ درباره نمد سخن گفته اند و آن را بطور عمده به ایران نسبت داده اند . در گور سکاهای سده پنجم پیش از میلادمسیح که در قسمتهای مستور از برف ویخ روسیه مرکزی پیدا شده اشیاء نمدی زیادی چون پرده ٬ قالی ٬ عرقچین ٬ جل اسب و پتو به دست آمده است . قبایل ترک که از این نواحی مهاجرت کرده اند و چادرنشینهای ایرانی نیز تا به امروز استادان مسلم هنر نمد سازی هستند. نه تنها کپنک نمدی با کلاه وآستین یکپارچه درست می کنند ٬ بلکه در تزیین وآرایش نمد با نقشه هایی که از پشم رنگ شده در دور نمد به کار می برند استادهستند . روشی که این چادر نشینان به کار می بردند ساده بوده وتا امروز هم پایدار بوده است . قدیمی ترین نمد موجود در گنجینه سلطنتی (شو سو یین) در‹‹نارا›› واقع در ژاپن متعلق به قرن هشتم پیش از میلاد است ٬ این نمد ها را از راه دادوستد یا به عنوان پیش کش به ژاپن می آوردند. شیوه نمد مالی و تهیه نمد از زمانهای گذشته تا کنون تغییری نکرده است و در نقاط مختلف تقریبا یکسان می باشد اما موادی که به پشم میافزایند گونا گون است مثلا در مازندران آب خالص ٬ در با ختران و فارس صابون بدین منظور مصرف می شود . در نواحی دشت گر گان تا بابل و آمل ورامسر و کلار دشت نمد مالی انجام می گردد . ایلات ترکمن نیز نمد را جهت پوشش سقف و اسکلت چوبی کلبه و یورت خود می مالند و نوعی نمد مرغوب نیز با نقشهای گوناگون جهت زیر انداز ومفروش نمودن کف کلبه فراهم می سا زند . نمد مالی در نواحی اصفهان بروجن ٬ بختیاری نیز رایج بوده است . در با ختران در شهرهای قصرشیرین ٬ سر پل ذهاب ٬ اسلام آباد غرب و کرند نمد مالی متداول است .روایت داستانی به نقل از کتاب سیری در صنایع دستی ایران ( تالیف : جی کلاگ) به روایت داستان عامیانه ا ی که در میان نمدمالان سمنان ومازندران مشهور است ٬ پسر حضرت سلیمان ٬ چوپانی بود که می خوا ست از پشم گوسفندش برای بافتن پارچه استفاده کند پس از آن که چندین بار در این آرزو ناکام شد دست از کوشش بر داشت ٬و از روی ناامیدی پشم را مشت کوبید و اشک اندوه بر آن ریخت اشک ها به درون الیاف پشم راه یافت وآ نها را به هم چسباند آنگاه پسر حضرت سلیمان دریافت که از خیساندن و مالیدن پشم ٬پارچه ای برایش ساخته شده است بدینسان نخستین نمد ‹‹آفریده ›› شد ویاد پسر حضرت سلیمان تااین زمان به عنوان‹‹ رب النوع ››نمد مالان شمال ایران زنده مانده است .این افسانه درباره (آفرینش )نمد گواه آن است که نمد مالی کهن ترین شیوه شناخته شده در بافت است ونمد شاید کهن ترین شکل کفپوش دستباف است.

درحال حاضر این هنر به صورت استاد شاگردی آموزش داده می شود .از آنجا که تولید نمد کار بسیار سخت و بازار فروش آن کم است محصول آن به صورت فراوان در بازار و در دست عموم قرار ندارد.مهم ترین تولیدات نمدی امروز به صورت زیراندازهای نمدی، جلودری، تن پوش های نمدی،  و امثال آنهاارائه می شود.

نمد و مواد اولیه:

درنمدمالی عمل بافتن انجام نمی شود بلکه با ایجاد فشار و رطوبت و حرارت، موجب درهم رفتن الیاف پشمی می‌شوند. دو خاصیت جعدیابی و پوسته ای شدن ِ پشم امکان تولید نمد را فراهم می کنند۱.پشمی که برای تولید نمد به کار می رود پشم بهاره گوسفند با الیاف بلند است. از صابون و زرده تخم مرغ نیز می توان برای بهتر شدن کیفیت کار استفاده کرد. مقدار پشمی که برای هرمترمربع نمد لازم است با مقدار پشم لازم برای تولید قالی برابر است اما چون زمان تولید نمد بسیار کوتاه تر است (حدود یک روز) قیمت آن پایین است۱. معمولا نمدمالان فعالیت خود را از اوایل فروردین ماه آغاز کرده و در اواخر مهرماه خاتمه میدهند و بهترین پشم در کار نمدمالی پشم شش ماهه اول سال است.

پشم گوسفند: پشم به عنوان مهمترین ماده اولیه برای نمد مالی از خصوصیات ویژه ای برخوردار است که اگر نبود این خصو صیات ویژه در پشم شاید ساخت نمد به عمل نمی رسید.

ویژگی های پشم:

پشم ٬ رشته هایی است که مانند مو وکرک بر روی بدن گوسفند وشتر می رو ید و خشن و زبر و مجعد است و با رشتن آن نخ و سپس پارچه یا انواع فرش بافته می گردد. الیاف پشم از

ماده مخصوصی به نام ‹‹کراتین›› تشکیل گردیده و ویژگی اسیدی وبازی را تواما دارد و این بدان جهت است که دارای مقدار مساوی از عوامل ‹‹کر بکسیل›› و ‹‹آمین ››می باشد

۱- پشم خام دارای ۱۶ تا ۷۰ درصد نا خالصی بشرح زیر است ۲-چربی ٬ که عامل جلوگیری از شکستن الیاف می باشد و در پوست حیوان تولید می شود.

رطوبت ٬ که درصد آن در پشم های مختلف متفاوت است گرد وخاک ٬ کثافات ٬ مواد معدنی دیگر ومواد گیاهی خشک شده ٬ که برای از بین بردن آنها علاوه بر شستشو باید از روش «خاکگیری و کر بونیزه کردن » نیز استفاده نمود . حدود ۹۰ در صد لیف پشمی از سلول های پوستی تشکیل شده و قابل ذکر است که سلول های پوستی نیروی کشش الیاف پشمی را که به حدود ۲۰تا۴۰ درصد می رسد ونیز رنگ طبیعی آن را تامین می نماید.الیاف پشم طبیعی دارای خواص فیزیکی وشیمیایی است که برای این ماده مهم ٬ کیفیت و ویژگیهایی بوجود می آورد وتا اندازه ای وجه مشخصه مرغوبیت آن است وهمین خصوصیت است که آنرا مناسب بکارگیری در ساخت نمد و بافت فرش می سازد . بهترین پشم در کار نمد مالی ٬ پشم گوسفند و از نژاد مرغوب آن است.

مراحل آماده سازی پشم جهت بکارگیری در ساخت نمد پس از اینکه پشم روی بدن گوسفند به حد کافی و مناسب بلند شد ٬ پشم چینی آغاز می شود و بعد از چیدن پشم نوبت به تمیز کردن می رسد. به این طریق که ابتدا خارو خاشاک لای پشم ها را که در اثر موارد مختلف با گوسفند همراه شده ٬ جدا می کنند وپس از آن جهت گرفتن خاک وچربی اضافه وزائد از پشم ٬ آن را با آّب ولرم می شویند . بعد از شستشو وخشک نمودن آن به وسیله کمان ویا در صورت امکان با دستگاه حلاجی پشم را اصطلاحا می زنند که به آن پشم محلوج

می گویند . علت اینکه این عمل انجام می شود این است که

۱٫الیاف از هم جدا شود و خاصیت نفوذ پذیری جهت مواد لازم و جدید را پیدا کند.

۲٫هر لیف خاصیت ارتجاعی خود را باز یابد .

۳٫مواد خارجی و نا خالصی باقی مانده در پشم ٬از آن جدا شود.بعد از حلاجّی پشم آماده رنگرزی می شود که در جای خود توضیحات لازم داده خواهد شد.

صابون:

صابون یکی از تمیز کننده ها ی مواد فرش و نمد است .صابون ها از ترکیب روغن جامد و یا مایع یا سود در اثر حرارت فراهم می گردد .این تمیز کننده دارای انواع مختلفی است

و اختلاف عمده این گونه ها به جهت نوع چربی و قلیایی ومواد اضافی مصرف شده درآنها

می باشد

صابون ها از لحاظ سختی به ۴ گروه تقسیم می شود:

الف :صابون های سخت یا صابون سدیم که در خانه ها بکار شستن دست و لباس می رسد

ب: صابون نرم یا صابون پتاسیم که براثر مشکلات حمل ونقل وبرخی خدمات قیمت آن بالاتر است

پ : صابون های طبی ٬ مانند صابونهای میکرب کش اسید فنیک ٬ قطران سوبلیمه و غیره

ت : صابون های کاغذی که ازطریق تزریق موادلازم به کاغذ فراهم شده وخشک می گردد . برای تهیه صابون های لباسشویی مقدارسود بیشتری مصرف می گردد تاصابون بدست آمده چربی

لباس را بهتر پاک کند . صابون به دلیل داشتن خاصیت قلیایی چربی هارابه صورت ذرات بسیارریز درمی آورد بدینگونه برطرف سازی آن راتسهیل می نماید . برای تهیه انواع

صابون  چربی هاراباسود سوزآور (سود کاستیک )می پزند وسپس نمک به آن می افزایند. صابون چون درآب نمک حل نمی گردد و روی آب می استد ٬ آن راجداکرده کاملا می شویند ومجددا حرارت داده وبه صورت قالب یاسایر انواع درمی آورند .درنمدمالی ازنوع الف آن استفاده می کنند که درقسمت مراحل تولید شرح داده خواهد شد.

آب مایعی است بی رنگ و بی بو و اندکی قابل تراکم مرکب از اکسیژن و هیدروژن که در طبیعت به وفور موجود است.

رنگرزی مواد اولیه پشم )جهت ایجاد نقش در نمد) :

رنگ با چشم دیده می شود و با احساس درک می گردد و عقل آن احساس را در یافت داشته ٬ مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد رنگها در زندگی معنوی و عاطفی انسانها نیز تاثیرات

غیر قابل انکار دارند و چه بسا منظره ای با رنگ های متفاوت تاثیرات مختلف بر بیننده می گذارد به طور مثال هوای آفتابی با اشعه طلایین خورشید انسان را شاد می کند و

بلعکس هوای بارانی و هوای مرطوب و تاریک باهمان منظره غم فزا است .رنگ از جهات گوناگون دارای انواع است :

الف:ازلحاظ شیمیایی بردو گونه است :۱٫ رنگ های معدنی ۲٫رنگ های آلی

ب : از لحاظ سر منشاء بر دونوع است : ۱٫ رنگ های طبیعی ۲٫رنگ های شیمیایی (مصنوعی)

پ:از جهت اصلی و ترکیبی به گونه های متعدد است از جمله است :

۱٫رنگ های اصلی : (آبی ٬ زرد٬ قرمز)

  1. رنگ های ثانویه: ( سبز ٬نارنجی و بنفش)

۳٫رنگ های درجه سوم: (زرد و نارنجی ٬نارنجی و قرمز ٬قرمز بنفش ٬بنفش آبی ٬آبی سبز

)٬ سبز زرد

اما رنگ های مورد مصرف نمد ها ٬ معمولا همان رنگ های اصلی یعنی زرد و آبی و قرمز است . و در کنار آن از رنگ های طبیعی خود پشم نیز بهره کافی گرفته می شود مانند رنگ سفید و سیاه و قهوه ای که اصطلاحا پشم خود رنگ گفته می شود.رنگرزی بین نمد مالان بسیار ساده انجام می گیرد ابتدا آب را گرم می کند و سپس مقداری رنگ شیمیایی (رنگ های اسیدی)که امروزه در بازار به وفور پیدا می شود را در مقدار کمی آب حل می کند و به آب داغ روی اجاق اضافه می کند و پس از هم زدن اضافه نمودن مقدار زاج سفید پشم را به محلول آب و رنگ فرو می برند هر از گاهی محتویات پاتیل را هم می زنند تا رنگ به همه پشم نفوذ کند و بعد از ساعتی پشم را بیرون آورده و شستشو می دهند و خشک می کنند .

ابزار و مشخصات دستگاه های تولیدی در نمد مالی :

  1. کمان ۲٫ مشته ۳٫ پنجه ۴٫ لوخ یاقالب ۵٫ ماشین حلاجی ۶٫ ماشین مشت ومال

در شغل نمد مالی در گذشته ها غیر از وسیله ای به نام کمان حلاجی و مشته آن ٬ابزار دیگری به کار برده نمی شد اما امروزه باآمدن ماشین حلاجی دیگر از کمان استفاده نمی شود چرا که ماشین کار حلاجی را آسان نموده است ٬ زحمت کار گر نمد مالی را نیز کم کرده است ٬ هم چنانکه سرعت کار را نیز بالا برده است . به هر حال ابزار ودستگا های مورد استفاده در نمد مالی به قرار زیر است :

کمان دستی ساده حلاجی :

کمان حلاجی ٬ کمان مخصوصی است که بدان وسیله حلاجان پنبه و پشم را به منظور جداسازی الیاف آن از یکدیگر می زنند ٬ کمان حلاجی از سه قسمت تشکیل می گردد.

۱٫چوبی به نام ‹‹ چوب کبود ›› از بید یا چنار که استخوان بندی آن است .

۲٫بادزن انتهایی که از چوب گردو می سازند و دستگیره ای بدان وسل می شود که نقش لنگر کمان را بازی میکند .‹‹ دف ›› نیز نامیده می شود.

  1. زه کمان که در باختران ‹‹ ژی ›› می گویند و آن را از رود ه گوسفند می سازند. حلاج یا ‹‹ مشته یا مضراب ›› که گوشت کوب مانند است به زه کمان ضربه میزند و آن را

به ارتعاش در می آورد ٬ این ار تعاشات بوسیله زه به الیاف برخورد کرده آن را از یکدیگر جدا می کند.کمان حلاجی بر دو گونه است :

  1. کمان دستی (که شرح آن در بالا آمد(
  2. کمان چند زهی که برای زدن الیاف به مقدار زیاد به کار میرود و در عمل به سقف وسیله طنابی آویخته می گردد و الیاف در زیر آن ریخته شده زده می شد.

۳٫پنجه یا شانه =چوب پنجه

چوب پنچه وسیله ای است برای پهن کردن پشمهایی که برای پوشاندن نقشه روی نقوش می ریزند به اصطلاع زمینه و تنه اصلی نمد را می سازند.

ماشین حلاجی:

این ماشین ٬ وسیله است که از یک واحد ورودی و یک واحد خروجی تشکیل یا فته و در داخل آن قطعاتی بکار گرفته شده تا مانند ار تعاشات کمان عمل کند والیاف و پشم را از هم

جدا سازد و خار وخاشاک و نا خالصی پشم را از آن جدا نماید . همچنانکه گفته شد هر واحد نمد مالی یک دستگاه ماشین حلاجی در کار گاه خود دارد.

۱٫حصیر = بوریا : در منطقه ٬ لخ یا لوخ که در اصطلاح ‹‹ قالب›› نام دارد.معمولا این نوع حصیر که به عنوان قالب برای نمد مال به حساب می آید از نوعی الیاف نباتی تهیه می شود که خودنمد مال آنرا می بافد. چرا که حصیر بافی خود یکی از صنایع دستی است . حصیر را یا از برگ درخت خرما ویا از ترکه (شاخه نرم درختان ویا نوعی الیاف نباتی بنام لیق و یا از نی مثل: نی باتلاقی و یا نی باغی وهمچنین نی خیزران یا با مبو معروف به هندی تهیه می کنند .

مراحل تولید نمد:

  1. ابتدا قالب نمد را در کف کارگاه پهن کرده و نمدمال آماده نقش پردازی می گردند .استاد کار نمد مال مانند یک نقاش که از ذهن خود کمک می گیرد ٬ وکار را با رنگهای روی نمد (که قبلا به شکل فیتیله یا به پود ضخیم در فرش البته بدون قاب آماده شده ) آغاز می کند . نقشها همچنان بطور ذهنی از گنجینه نقوش سنتی که به یاد سپرده است تهیه می شود . و هر محلی به ویژگیهای نقوش خود ممتاز است . نه به الگوگی مراجعه می شود و نه وسیله ای برای اندازگیری بکار می رود . فیتیله پشمی رنگی مورد نظررا (که قبلا روی ران بادستها به صورت فیتیله یا ریسمان درآورده اند ) در حاشیه نقش بکار می گیرد و معمولا در یک مستطیل دراز با آن طراحی می کنند . این طرح را ممکن است با ۲یا ۳ رنگ انجام دهند . آنگاه نقش از حاشیه به سوی متن پیش می رود . نقش ممکن مرکب از رشته حرف Sبه شکل زنجیر باشد که گلهای مدور بر گرد آنها تشکیل می دهد بدینسان که با گرداندن پشم بدور شست پدید می آورند . حاشیه ها ممکن است به صورت ٬ مارپیچ ٬ لوزی ٬ ویا هفت و هشت باشدو یا حتی مثلث باشد.بعد از انکه طرح نقوش کامل شد ٬ نوبت به کار ترسیم وجزئییات وپر کردن نقش آغاز می شود . هنگامی که نقش بندی پایان می گیرد ٬ پشم حلاجی شده را به قطر سه سانتی متر نسبتا متراکم روی طرح انبوه می کنند . آنگاه پشم حلاجی شده زمینه را شانه می کنند٬ زیرا اکنون تهیه نقش ٬ یا نقش چیدن به پایان رسیده و مرحله ریختن پشم آغاز شده است . پشمی که اینک بکار می رود از بهترین نوع است زیرا هم بیشتر فرسودگی نمد را باید تحمل کند و هم بیشتر به چشم می خورد . عمل شانه کردن با وسیله ای به نام چوب پنجه ٬ پشم را هموار می کند . ضخامت پشم اینک تا زانو می رسد . بعد از این مرحله نوبت به پاشیدن آب و خیساندن پشم می رسد . سراسر طول و عرض پشم را آب می پاشند و بعد از آن قالب را که پشمها و نقشها روی آن گسترده شده است در کرباس می پیچند وطنابی به دور آن می بندند . اینک کار استاد کار نمد مال آغاز می شود . بدین معنی که روی نمد می ایستند و بیش از یک ساعت آن را با پا از یک دیوار به دیوار دیگر می مالند. البته امروزه این کار را ماشین برقی نمد مالی انجام می دهد .

اینک مرحل

/ 0 نظر / 198 بازدید