کُردهای کُرمانج شهرستان رودبار و استان گیلان

تاریخ و سرگذشت کُرمانج های گیلان

کُردهای این منطقه هم تبار و هم ایل کُردهای خراسان؛ کُرمانج ها می باشند که آنها نیز در حوالی سالهای ۱۶۰۴ میلادی (۹۸۳ هجری شمسی) یعنی حدود ۴۰۰ سال قبل از مناطق کُردنشین شمالی (شرق و جنوب شرق کشور ترکیه ی امروزی) در یک فرآیند کوچ چند ساله به سوی خراسان حرکت نموده اند. بعد از ساکن شدن کُردها در خراسان در زمان حکومت صفویان – که البته پیش و بعد از تاریخ ۱۶۰۴ نیز گروه هایی از کُردها به خراسان کوچ نموده اند – و حدود ۱۳۰ سال بعد از تاریخ ورود آنها به خراسان در سال ۱۱۴۵ هجری قمری (۱۱۱۲ شمسی و ۱۷۳۳میلادی) گروهی از آنها که بیشتر از ایل آماران بودند، به سوی شمال ایران کوچ کردند. لازم به ذکر است که ایل آمارلو در آن زمان بیشتر در منطقه ی دشت ماروسک نیشابور – که آن زمان تحت فرمانروایی ایلخانی قوچان بودند – همچنین اطراف قوچان و بجنورد زندگی می کردند، برخی ساکن در روستاها و شهرها و برخی کوچرو. در اوایل زمامداری نادرشاه افشار که خود فرزندی از کُردهای خراسان بود گروهی از افراد ایل ئاماران (آمارلو، عمارلو، انبارلو) به فرماندهی چند تن از خوانین و بزرگان ایل به سمت گیلان کوچ نموده و در مناطق ییلاقی اطراف رودبار و منجیل ساکن شدند. از این خوانین و بزرگان که بعد در نواحی شمال ساکن شدند، میتوان: ولی خان آمارلویی و محمدخان درروستا جیرنده، روشن سلطان درروستا جلیسه ومحمد رضا کلانتر در روستا سرمل، رستم خان درروستا منجیل، شابنده در فاراب، ذوالفقار خان در دیلمان، حق وردی خان در رودبار، شاقلان خان در نورالعرش وپیرامون ؛محمد سلیم خان درپیر کوه، اسفندیار خان(بیگ)در لیاول علیا و خداوردی سلطان درحاجیده رحمت آبادو محمدعلی خان درجلالده،شعمی خان درپشتکلاه را نام برد . دلیل این کوچ را برخی منابع مستند و همچنین گفته های قدیمی ها و افراد آگاه لزوم ایستادگی آنها در برابر هجوم روسها از شمال ذکر کرده اند، لیکن ممکن است دلایل دیگری مثل اختلاف آنها با خوانین قوچان نیز در میان باشد؛ این یک گمان است. این گونه کوچ ها چه از سوی دولت مرکزی و چه ایلخانی های محلی صورت می گرفت و به عنوان مثال گاهی افراد یک ایل از مناطق بجنورد یا قوچان به اجبار به مناطق سرخس و کلات نادری کوچ داده می شدند. البته برخی از کُردهای شمال ایران ظاهرا در همان زمان توقف یکی دو ساله ی کُردها در مناطق اطراف تهران و ورامین و قبل از حرکت به سوی خراسان از جمع جدا شده و در شهرها و مناطق اطراف مثل قزوین، دماوند، شمیرانات و سایر مناطق ساکن می شوند. همانگونه که می دانیم ایل های همنام کُردهای خراسان مثل سیل سپورانلو، قراچورلو و غیره امروزه در قزوین و برخی مناطق اطراف تهران نیز زندگی می کنند.

کُرمانج های منطقه ی رودبار گیلان با وجود گذشت بیش از ۳۰۰ سال هنوز خود را «قوچانی» می دانند که این نشاندهنده ی چند نکته است. از جمله اینکه ایل غالب آنها یعنی آمارلو و احیانا سایر دسته های کوچک از عشایر دیگر همراه آنها از زیر شاخه های ایل بزرگ زعفرانلو یا همان زاخوری های قوچان بوده اند و در محدوده ی فرمانروای ایلخانی قوچان زندگی می کرده اند. هنوز بسیاری از افراد بزرگسال نام هایی مثل شایجان، آلاداغ، هزارمسجد و غیره را در خاطر دارند. به نظر می رسد غیر آمارلو ها دسته های کوچکتری از سایر ایل ها نیز همراه آنها کوچ نموده اند. لیکن بعد از کوچ آنها به گیلان ارتباط کمتری بین خراسان و گیلان وجود داشته است. وجود سنگ قبرهایی قدیمی در منطقه ی «میکال»دیلمان با نام انبارلو نیز حکایت از پیوندها دارد.

در مدت حضور کُردها دراین منطقه چه در زمان نادرشاه افشار، چه در زمان کریم خان زند و چه سلسله ی قاجار آنها همیشه از لحاظ نظامی و قدرت فعال و مطرح بوده اند و نامداران و سردارانی از میان آنها برخاسته اند و گاها فرمانروایی مناطق مختلف مثل زنجان، تنکابن را بر عهده داشته اند.

مردم این منطقه در زلزله ی سال ۱۳۶۹ شمسی خسارات جانی و مالی زیادی دیدند و این حادثه اثرات روحی بسیار تلخی بر این مردم گذاشت.

Xorgam-Rûdbar-Gîlan-Amarlû- Goful

روستای گوفل در بخش خورگام رودبار

جغرافیا و محل سکونت

کُردهای منطقه ی رودبار از لحاظ تقسیمات جفرافیایی امروزه بیشتر در بخش «عمارلو» و «خورگام» همچنین بخش«رحمت آباد وبلوکات» شهرستان رودبار استان گیلان ساکن اند. مرکز بخش خورگام شهر «بره سر» و دارای دو دهستان «خورگام» و درفک» می باشد. این بخش بیشتر کُرمانج نشین است لیکن گالشی ها (دیلمی ها) نیز که نژاد و زبان دیلمی دارند در این منطقه ساکن اند. همچنین در دیلمان نیز برخی مناطق کُردنشین وجود دارند. جمعیتی که از این مناطق به شهرها کوچ نموده اند عموما در شهرهای رشت، رستم آباد، لوشان، منجیل، رودبار، قزوین، طارم و تهران ساکن شده اند. کُردهای این منطقه همانند دیلمی ها به روستا «محل» می گویند.

در بخش های مختلف شهرستان رودبار یعنی خورگام، عمارلو ، رحمت آباد و بلوکات روستاهای کُردنشین به شرح زیر اند:

در بخش عمارلو: روستاهای سنگرود، زکابر، دشترز، کره رود، کرماک ژور ، زردکش، دگاسر، گردلات همچنین برخی از اهالی از مردم شهر جیرنده، داماش و پاکده

در بخش خورگام روستاهای پشتکلاه، تیه، دوسالده، پس طالکوه، سیبن، طالکوه، گردویشه، صیقلده، کشکش، ناش، چهیش، گوفل، نوده، برارود، جلالده، شیرکده، لیاول ژیر، لیاول ژور، ماشمیان، ویشان، حشمت اباد، سُرمُل ، چمبل و … که ساکنان چهارمحل (چهار روستا) کنونی را مردم چهار روستای سُرمُل،سوسف، ماشمیان، و لیاوُل تشکیل می دهند.

در بخش رحمت اباد و بلوکات روستاهای: سی دشت، گردکوله، چره، چلگاسر، رشی، خاصه کول، چله بر، حاجی ده، رودخانه، گنبک، سندس، انارکول، اسطلخ کوه (استخرکوه)، دشتویل(؟)
در بخش دیلمان شهرستان سیاهکل روستاها و مناطق: جلیسه، لور، پیرکوه، قشلاق

و عین شیخ و.....…

در منطقه ی رستم آباد روستای گنجه

و برخی روستاهای و مناطق پراکنده ی دیگر که در مجموع می توان گفت نزدیک ۵۰ پارچه روستای کُردنشین در این منطقه وجود دارد. برخی از این روستاها نام کُردی دارند و برخی نام های گیلکی و دیلمی. جدای از تقسیمات ادارای و استانی به طور کلی این منطقه را عمارلو می نامند.

این منطقه از مناطق مرتفع و خوش آب و هوای گیلان محسوب می شود و از شمال شرق با منطقه ی دیلمان و از شرق و جنوب شرق همجوار منطقه ی مرتفع اَلَموت قزوین و قلعه حسن صباغ است. منطقه ی زیبای داماش نیز در این بین قرار دارد. همچنین قله ی بلند دَرفَک با ارتفاع ۲714 متر که مشرف بر منطقه می باشد نیز در سمت غربی منطقه قرار دارد. رفت و آمد از طریق شهرهای لوشان و رستم آباد صورت می گیرد. لازم به ذکر است مردمان کُردتبار زیادی در مناطق رستم آباد و رودبار و سایر مناطق گیلان زندگی می کنند و مقصود ما در اینجا کُردهای کُرمانج است که هنوز زبان و اصالتشان را حفظ نموده اند.

جغرافیایی منطقه ی کُردنشین خورگام و عمارلوی استان گیلان

جغرافیایی منطقه ی کُردنشین خورگام و عمارلوی استان گیلان

***

جغرافیایی منطقه ی کُردنشین خورگام و عمارلوی استان گیلان

جغرافیایی منطقه ی کُردنشین خورگام و عمارلوی استان گیلان

***

راه دسترسی به قله ی دَرفَک

راه دسترسی به قله ی دَرفَک

ایل ها و طوایف کُرمانج در منطقه

گرچه عموما کُردهای این منطقه را به نام کُرمانج های عمارلو (ئامارلو) می شناسند لیکن دسته هایی از سایر طوایف کُرمانج همانند شاقلانی ها، استاجانی ها، شمخانی ها، موصلانی ها، مژدکانی ها، کرانی ها(کرانلو) و غیره نیز در این منطقه ساکن هستند و به کُردی کُرمانجی صحبت می کنند. همچنین « قبه کرانلو» در دیار جان ، تیره « استاجلو یا استاجانلو » در پیرکوه و تیره « بیجانلو یا بایشانلو» جیرنده و تیره «سمخانلو یا سمختانلو» (که ممکن است همان سوختانلوی خراسان باشند) در خورگام ساکن اند.

باورها و اعتقادات مذهبی

از لحاظ باوری و اعتقادی دین و مذهب مردم همانند کُردهای خراسان اسلام شیعه است. با توجه به منطقه ی اولیه زندگی و سکونت، بسیاری بر این باورند که کُردهای خراسان قبلا از کوچ به خراسان بر کیش علوی – که دارای باورهایی نزدیک به شیعه است – بوده اند. شواهد زیادی بر این امر وجود دارد، چه در باورها و چه در آداب و رسوم و آئین ها. علویان در مناطق کُردنشین ترکیه مثل دِرسیم و غیره زندگی می کنند و برخی به کُرمانجی و برخی نیز به زازاکی تکلم می کنند. می توان گفت عقاید مذهبی و دینی چه به صورت باور و چه انجام مراسم مذهبی در این منطقه بسیار پررنگتر است و در این زمینه نوعی همانندی بین کُردها و همسایگان آنها از جمله دیلمی ها وجود دارد. کُرمانج های این منطقه نیز همانند خراسان کُردبودن را مشخصه و فاکتوری مهم از هویت خود می دانند و آن را به زبان می آورند.

هیئت عزاداری روستا ماشمیان در امامزاده یوسف (ع)

/ 0 نظر / 1018 بازدید