درباره ما
علی اکبری لیاولی

راهنماي وبلاگ
سايتهاي کاربردي سايتهاي خبري سايتهاي استان گيلان
طایفه کردهای بهتوئی کجاساکنند.؟! نويسنده: علی اکبری لیاولی - سه‌شنبه ۱٢ شهریور ۱۳٩٢

بِهتوئی ، طایفه ای از کردانِ قدیمی کرمانشاهان . این طایفه پیش از تشکیل دولت زندیه (نیمة دوم قرن دوازدهم ) در ناحیة کاوردان متصل به خاک زُهاب ، از نواحی مرزی ایران و عثمانی ، سکونت داشتند

(گلستانه ، ص 300) و تا اوایل قرن سیزدهم به سه دسته تقسیم شده بودند: گروهی به نام همه وند (صورت کُردی احمدوند)، که ظاهراً در 1180 یا 1190 به شهرزور مهاجرت کرده و در نواحی بازیان و چَمْچَمال * سکونت گزیده بودند (عزّاوی ، ج 2، ص 77؛ ادموندز، ص 50)؛

گروهی دیگر که به قولی ، در زمان آقامحمدخان قاجار (1210ـ1211) به قزوین تبعید شده بودند (میرزاابراهیم ، ص 176)؛ و گروه سوم ، همچنان با نام احمدوند بهتوئی در کرمانشاهان باقی مانده اند (کریمی ، ص 163).

 


همه وندهای عراق در یاغیگری و غارت مشهور بودند و تا هنگامی که دولت عثمانی برقرار بود، دمی از شورش و جنگ با دولت عثمانی و دیگر طوایف همجوار دست برنمی داشتند و منطقة آنان ناامن بود (عزّاوی ، همانجا؛ ادموندز، ص 50، 54 ـ 55؛ نیکیتین ، ص 354).

از وقایع مهم زندگی همه وندها، شرکت در جنگهای روس و عثمانی در 1294ـ 1295/ 1877ـ1878 است که در ازای آن به امتیازاتی در بازیان و چمچمال دست یافتند (نیکیتین ، همانجا). جوانمیر همه وند، سرکردة این طوایف ، در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم ، قصر شیرین و زهاب را تصاحب کرد و با اقتدار خود، حکومت کرمانشاه و دولت ایران را به تأیید حکومت خود بر آن نواحی واداشت .

استقرار همه وندها در قصرشیرین و زهاب سبب آزردگی دولت عثمانی شد. این آزردگی بویژه از آنجا تشدید می گردید که اینان از خاک ایران به کردستان عثمانی می تاختند و پس از غارت به زهاب و قصر شیرین می گریختند. سرانجام در 1304 حسام الملک قراگوزلو، حاکم کرمانشاه ، با همدستی خوانین طایفة احمدوند بهتوئی ، جوانمیر و تعدادی از کسان او را کشت و گروهی را دستگیر کرد (اعتمادالسلطنه ، ص 491؛ بهتوئی ، ص 251ـ252).

 

بازماندگان و اتباع جوانمیر ناگزیر به خاک عثمانی گریختند، اما در آنجا نیز دولت عثمانی ، هر کس را که توانست دستگیر و به طرابلس تبعید کرد، اما همه وندها پس از مدتی از تبعیدگاهها گریختند و خود را پیاده به بازیان رساندند و با تهدید دولت عثمانی به شورش ، خانواده های خود را که هنوز در تبعیدگاهها بودند به منازلشان بازآوردند (ادموندز، ص 51؛ نیکیتین ، همانجا).

گروهی از این طوایف نیز به رهبری کریم فتاح بیگ در قیام شیخ محمود برزنجی * در 1337 شرکت داشتند (ادموندز، ص 268) و گروهی دیگر به انگیزة مخالفت و رقابت با کریم فتاح بیگ به همکاری با ارتش انگلیس و حکومت عراق پرداختند.

رهبر این دسته از طوایف همه وند عراق ، امین رشیدآغا از طایفة رمه وند بود که از طرف ادموندز، کارگزار و نمایندة بریتانیا در عراق تا کودتای عبدالکریم قاسم در 1337 ش / 1958، قائم مقام چمچمال شده بود (همان ، ص 349).

طوایف همه وند عراق از چندین تیره و طایفه کوچک و بزرگ تشکیل می شدند که معروفترین آنها عبارت اند از: رشه وند، رمه وند، سه تا پسر، بگزاده ، خورده همه وند یا همه وند چلبی و صفروند (عزاوی ، ج 2، ص 78ـ79؛ ادموندز، ص 51).

جمعیت طایفة بهتوئی قزوین در نیمة دوم قرن سیزدهم بالغ بر دویست خانوار بود که بیشتر آنان در روستاهای اطراف قزوین سکونت داشتند. ریاست این مردم را در آن سالها، بهزادخان بهتوئی برعهده داشت و یکصد سوار ابواب جمعی او بودند (میرزاابراهیم ، همانجا). وضع طوایف بهتوئی قزوین در سالهای بعد دگرگونی یافت و نظام طایفه ای آنان بویژه پس از مرگ اسدخان ، پسر بهزادخان و آخرین سرکردة آنان ، تقریباً از میان رفت .

 

خانواده های بهتوئی قزوین اکنون در بعضی روستاهای رودبار، خَرَقان ، بلوک زهرا و دشتبی سکونت دارند (گلریز، ج 1، ص 382، 899؛ ورجاوند، ص 459).

طوایف بهتوئی کرمانشاهان در سالهای سلطنت ناصرالدین شاه قاجار (1264ـ1313) و بعد از آن ، صاحب اعتبار بودند و در بعضی امور، مورد توجه حکام کرمانشاه و کردستان قرار داشتند.

یکی از سران این طوایف در عصر ناصرالدین شاه ، شاهمرادخان سرتیپ بود. شرف الملک اردلان و فرهاد میرزامعتمدالدوله در گزارشهایی که دربارة کردستان و کرمانشاهان برای ناصرالدین شاه تهیه کرده اند، شاهمرادخان سرتیپ را از عاملان آشوب در کرمانشاهان شمرده اند (سنندجی ، ص 320).

طوایف بهتوئی ، در سالهای بعد، از اعتبار افتادند (فرمانفرما، ج 2، ص 795). نام حکام بهتوئی کرمانشاهان در قرون سیزدهم و چهاردهم قمری در منابع آمده و ظاهراً آخرین حاکم موروثی آنان خیرالله خان بوده است که در 1371 ش درگذشته است (بهتوئی ، ص 260).

اسامی طوایف احمدوند بهتوئی کرمانشاهان و بعضی طوایف وابسته به آنها عبارت است از: بهتوئی ، دم صفاوند، یاره میروند، جانی خانی ، سالاروند، قیطاسوند و احمدوند شیرازی (همان ، ص 281، 303، 314، 399، 409، 415، 423؛ کریمی ، ص 163ـ164).

جمعیت این طوایف در نیمه های اول قرن حاضر قریب هزار خانوار بود که عمدتاً در شمال غربی کرمانشاه سکونت داشتند (کیهان ، ج 2، ص 60)، چنانکه طایفة احمدوند شیرازی در شرق کرمانشاه در منطقة دُروفرامان به سر می بردند. طبق گزارش فرمانفرما (ج 2، ص 796) که در سالهای آخر سلطنت قاجار تهیه شده ، جمعیت این طایفه حدود پانصد خانوار بوده است .

بِهتوئی ، طایفه ای از کردانِ قدیمی کرمانشاهان . این طایفه پیش از تشکیل دولت زندیه (نیمة دوم قرن دوازدهم ) در ناحیة کاوردان متصل به خاک زُهاب ، از نواحی مرزی ایران و عثمانی ، سکونت داشتند (گلستانه ، ص 300) و تا اوایل قرن سیزدهم به سه دسته تقسیم شده بودند: گروهی به نام همه وند (صورت کُردی احمدوند)، که ظاهراً در 1180 یا 1190 به شهرزور مهاجرت کرده و در نواحی بازیان و چَمْچَمال * سکونت گزیده بودند (عزّاوی ، ج 2، ص 77؛ ادموندز، ص 50)؛ گروهی دیگر که به قولی ، در زمان آقامحمدخان قاجار (1210ـ1211) به قزوین تبعید شده بودند (میرزاابراهیم ، ص 176)؛ و گروه سوم ، همچنان با نام احمدوند بهتوئی در کرمانشاهان باقی مانده اند (کریمی ، ص 163). همه وندهای عراق در یاغیگری و غارت مشهور بودند و تا هنگامی که دولت عثمانی برقرار بود، دمی از شورش و جنگ با دولت عثمانی و دیگر طوایف همجوار دست برنمی داشتند و منطقة آنان ناامن بود (عزّاوی ، همانجا؛ ادموندز، ص 50، 54 ـ 55؛ نیکیتین ، ص 354).

از وقایع مهم زندگی همه وندها، شرکت در جنگهای روس و عثمانی در 1294ـ 1295/ 1877ـ1878 است که در ازای آن به امتیازاتی در بازیان و چمچمال دست یافتند (نیکیتین ، همانجا). جوانمیر همه وند، سرکردة این طوایف ، در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم ، قصر شیرین و زهاب را تصاحب کرد و با اقتدار خود، حکومت کرمانشاه و دولت ایران را به تأیید حکومت خود بر آن نواحی واداشت .

استقرار همه وندها در قصرشیرین و زهاب سبب آزردگی دولت عثمانی شد. این آزردگی بویژه از آنجا تشدید می گردید که اینان از خاک ایران به کردستان عثمانی می تاختند و پس از غارت به زهاب و قصر شیرین می گریختند. سرانجام در 1304 حسام الملک قراگوزلو، حاکم کرمانشاه ، با همدستی خوانین طایفة احمدوند بهتوئی ، جوانمیر و تعدادی از کسان او را کشت و گروهی را دستگیر کرد (اعتمادالسلطنه ، ص 491؛ بهتوئی ، ص 251ـ252).

بازماندگان و اتباع جوانمیر ناگزیر به خاک عثمانی گریختند، اما در آنجا نیز دولت عثمانی ، هر کس را که توانست دستگیر و به طرابلس تبعید کرد، اما همه وندها پس از مدتی از تبعیدگاهها گریختند و خود را پیاده به بازیان رساندند و با تهدید دولت عثمانی به شورش ، خانواده های خود را که هنوز در تبعیدگاهها بودند به منازلشان بازآوردند (ادموندز، ص 51؛ نیکیتین ، همانجا).

منابع : سیسیل جان ادموندز، کردها، ترکها، عربها ، ترجمة ابراهیم یونسی ، تهران 1367 ش ؛ محمد حسن بن علی اعتمادالسلطنه ، روزنامة خاطرات اعتمادالسلطنه ، چاپ ایرج افشار، تهران 1350 ش ؛ حیدر بهتوئی ، کرد و پراکندگی در گسترة ایران زمین ، تهران 1377 ش ؛

شکرالله بن عبدالله سنندجی ، تحفة ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان ، چاپ حشمت الله طبیبی ، تهران 1366 ش ؛ عباس عَزّاوی ، عشائر العراق ، بغداد 1937 ـ1956، چاپ افست قم 1370 ش ؛ عبدالحسین میرزافرمانفرما، گزیده ای از مجموعة اسناد عبدالحسین میرزافرمانفرما: 1340ـ1325 هجری قمری ، چاپ منصوره اتحادیه (نظام مافی ) و سیروس سعدوندیان ، تهران 1366 ش ؛ بهمن کریمی ، جغرافیای مفصل تاریخی غرب ایران ، تهران 1316 ش ؛ مسعود کیهان ، جغرافیای مفصل ایران ، تهران 1310ـ1311 ش ؛ محمدعلی گلریز، مینودر، یا، باب الجَنَّة قزوین ، تهران 1368 ش ؛ ابوالحسن بن محمد امین گلستانه ، مجمل التواریخ ، چاپ مدرس رضوی ، تهران 1344 ش ؛ میرزاابراهیم ، سفرنامة استرآباد و مازندران و گیلان و... ، چاپ مسعود گلزاری ، تهران 1355 ش ؛ واسیلی نیکیتین ، کرد و کردستان ، ترجمة محمد قاضی ، تهران 1366 ش ؛ پرویز ورجاوند، سرزمین قزوین ، تهران 1349 ش .

لينک      نظرات ()      

آخرين مطالب
موضوعات
(٦۳) آهنگها (٤) استان 'گلستان (۱) استان خراسان رضوی (٢) استان خراسان شمالی (۳۱) استان آذربایجان (۱) استان آذربایجان شرقی (٤) استان آذربایجان غربی (٢) استان اردبیل (٧) استان اصفهان (۱) استان البرز (٤) استان بندرعباس (۱) استان بوشهر (۱) استان تهران (٢٦) استان تهران 1 (۱۱) استان خراسان رضوی (٤) استان خراسان شمالی (٢) استان خوزستان (٢) استان زنجان (۱٢) استان سمنان (۱) استان سیستان وبلوچستان (۱) استان شمال خراسان (۱۱) استان فارس (۸) استان قزوین (۱۳) استان قم (۳) استان گرگان (٥) استان گلستان (٢) استان گیلان (٦٧) استان گیلان1 (٧) استان لرستان (۱) استان مازندران (۸) استان همدان (۱) استان کردستان (٧) استان کرمان (۳) استان کرمانشاه (۱۱) استان یزد (٢) بخش خورگام (۸) بخش خورگام 1 (٢٥) بخش خورگام 2 (۳٦) بخش خورگام 3 (٢٦) بخش خورگام2 (٢٠) بخش رحمت آباد (۱٧) بخش عمارلو (۳٧) تاریخ ایران (۸) تاریخ ایران2 (۱٢) تاریخ ایران3 (٦) تاریخ ایران4 (٥) تاریخ ایران5 (٥٠) حیوانات (٢) داروهای گیاهی (۱۱) دیلمان (٢۱) دیلمان 1 (٦) رودبار (۸) رودبارجنوب (۱) روستاها (٤) روستاهاشگفت انگیز (٥) سوسف (٢٠) سوسف 1 (۱۳) سوسف1 (٩) شعر (۱٤) شعر1 (۱۳) شعر2 (۱۳) شعر3 (۱۱) شعر4 (۳٥) شگفت انگیزترین گلها (٢) شهرستان رودبار (۱٤) شهرستان رودبار 1 (۱۱) شهرستان رودبار1 (۳۳) عکس ها (٢۱) عکس ها2 (٩) عکس ها3 (۱٧) عکس ها4 (۱۳) عکسها 5 (٦٦) عکسها6 (۱٥) غذاها (٥) غذاها 1 (۸) فیلم (۱) ماه رمضان (۱٠) مذهبی (٩) مذهبی 1 (۱٠) مذهبی 2 (۱٥) مذهبی2 (۱) مذهبی3 (۱٠) مذهبی4 (۱٧) مذهبی5 (۳٠) کردهای کرمانج شمال خراسان (٤) کردهای کرمانج عمارلو (۱٢)
لينک دوستان
سرزمین آسمانی ما دیلمستان زیتون خبر شــهـرداری بـــــره ســــر سایت روستای دشتویل سایت گوفل خورگام پایگاه خبری هفـت شـــهر نـیـــوز شهرداری منجیل پایگاه خبری تحلیلی کلارنا آهنگ کرمانجی روستا لیاول سفلی روشنگر علیرضا دولتی دشتکان قلب سفیدرود ماهین نیوز خدمات کامپیوتری سهیل عمــــــــــارلـــــــــــــــو نــــــــــــوای رودبـــــــار روستاي زيباي خــــــــــرمكـــــــــوه بخش عـــــــــمارلـــــــــــو سرزمین مه و خورشید دهكده خاطرات(داماش) منجیل نیوز الله مزار کرد کرمانج زبان قوچان شارشار شهادت ســـــــرا خدایا به تو پناه میبرم امامزاده عباس (ع) چهارمحل روستای پاشاکی روستای حشمت آباد چمبل پاکده دوستانه روستای زیبای جـــو بـــــن روستای جوبن هفته نامه شکوفه های زیتون سرزمینی به نام طالکوه ازتبار یــــــــــــــــــــــاس کرمانج تاریخ کرد.هنرمندان موسیقی خراسان بــــاران بـــبـــار...کرمانج شیروان خورگام گیلان سایت تخصصی کردی کرمانجی پورتال خبری جوانرود هوال هیات محبّان الزهراءبسیج چهارمحل مشق شیدایی برارود روستای من چلکاسر دست نوشته ها یک خبرنگار بيــــــــــــــــان شاعر حسین تقدیسی روستای سیبن خورگام روستای انارک______ول بهشت کمشده لیاول میکال فریاد جام مارلیک روستای پاکده روستای نوده خورگام صدای پشتکلا جلیسه دهکد ه عشق راه ما انوش اکبـــــــــــــــری یه دهات داریم هیشکی نداره روستای برارود علي ولي الله كركان بندر انزلي سه رياس قاصدك هان چه خبر آوردي ؟ تاریخ ماتاریخ وتمدن ایران جهان باستان روستای صیقلده خورگام موسيقي نبض زندگي بره سر رودبار جعفرآبادخلخال (كرمانج) ما سه تا کردان شیراز كلبه تنهايي من روستاي پاكده دهياري معدن سنگرود شكوفه هاي گيلاس قوم بزرگ كرمانج روستای کوشک الموت سایت بهراه روستا ي شيركده زيباترين شعر بــاغــبــانــی ســــبـــز قوشخانه سرملی وچهابرمحل دانش پراکن (بزرگترین تارنگار دانشی پارسیان) قوچان روستای کلایه رودبار وبلاگ روستای ناش مجله خبری فارنک بیمه ملت نمایندگی۲۷۴۱- خدایا دوست دارم پایگاه فرهنگی مذهبی علویان شیرکده سمل قدیم (زندگی) روشن تر از خاموشی چراغی ندیدم وبسایت پیرکوه ققنوس روستاي دودر شهرستان سيربك رئین بجنورد خراسان شمالی روستاهای زیبای گیلان دوسالده خسته ازروزگار zerd welati min - زه رد وه لاتئ من : روستای زرد در استان خراسان شمالی قطره ای زاسمان چکیدبه زندگی آپلودسنتر فارس لرن http://textlink.ir عینک سه بعدی پیک8 سایت آپلود7 ابزار نمایش اسلایدر تصاویر کرم باله آ اطلس تاریخی ایران پیش ازاسلام پیکو فایل روستای نخودتپه همجوار کوه سهیل(سی ویل) موسیقی کرمانجی روستای چاپارخانه گیلان تاریخ گیلان ومازندران عشایر ، رنگواره های یک رنگ اخبار فناوري اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعي ادبيات جهان