درباره ما
علی اکبری لیاولی

راهنماي وبلاگ
سايتهاي کاربردي سايتهاي خبري سايتهاي استان گيلان
گذری بر تاریخ دیلمستان نويسنده: علی اکبری لیاولی - یکشنبه ٢٢ اردیبهشت ۱۳٩٢
  شمال ایران محلی امن برای پناهجویان
 

 پس ازشکست و انقراض ساسانیان, کشور ما چندین قرن در اشغال بیگانگان عرب, ترک و مغول بود. تنها در شمال ایران بود که اقوام ایرانی کماکان استقلال خود را حفظ کرده بودند. پس از یورش اعراب به ایران سه خاندان بزرگ شمالی یعنی اسپهبدان مازندران(آل باوند), دیلمیان آل زیار و دیلمیان آل بویه در مجموع نزدیک به 1000 سال گیلان و مازندران و گاها در مقاطعی سراسر ایران را در کنترل خود داشتند
تقریبا تمام بنیانگذاران سلسله های برخاسته از شمال مثل آل باوند, آل زیار, آل بویه , قارنیان (مازیار), شیرویه (اسفار شیرویه), ... وجستانیان , ماکان کاکی ... خود را منتسب به به پادشاهان اسطوره ای یا تاریخی ایران چون کیخسرو, یزدگرد... میکردند. بدیهی است انتساب این سلسله ها به پادشاهان دوران قبل از حمله اعراب متکی بر هیچ سند معتبر نبوده , بلکه بیشتر جنبه تبلیغی داشته و برای جلب حمایت مردم بود , این امر در عین حال نشان دهنده بازگشت روحیه ملی (پس از شوک اولیه اشغال کشور) و ارج گذاری "ایرانیت" بین مردمی بود که دیگر حاضر به تحمل تحقیر و جور و ستم توسط اشغالگران بیگانه نبودند.
    شمال ایران بخاطر حفظ نسبی استقلال خود از اعراب و سلسله های ترک نسب , مغولها و حتی شاهان ساسانی همیشه مامن و پناهگاهی برای دیگر هموطنانمان که در معرض پیگرد و اذیت و آزار و قتل توسط بیگانگان و یا مستبدان خودی بودند به حساب می آمد. نمونه اش: مهاجرت مزدکیان و مانویان به شمال, فرار هزاران نفر دگراندیش که به اتهام مرتد, گبر, رافضی... جانشان در خطر بود به شمال, و پناه بردن سه اندیشمند و فرزانه بزرگ میهن مان یعنی فردوسی, ابوریحان بیرونی و ابن سینا از دست سلاطین ترک به دربار شهریاران آل باوند, آل زیار و آل بویه .
    در زمانه ای که قبح بیگانه پرستی و وطن فروشی نزد بسیاری ها ریخته شده, و نزد بسیاری حتی مایه "سربلندی" گشته, شاید این چکیده که سرگذشت میهن دوستی واز جان گذشتگی نیاکان ما برای حراست از مام میهن است،کمکی باشد به تقویت روحیه آزادگی و پیکار با شر و پلیدی و قیمومیت از جانب بیگانه و خودی.

 


دیلمیان آْل زیار    

 

     آل زیار شاخه ای از دیلمیان و یکی دیگر از سلسله پادشاهان ایرانی تبار برخاسته از شمال ایران هستند که در دوره بین (316 تا 483 قمری / 928 تا 1090میلادی) بر سرزمینهای گیلان, طبرستان(مازندران), گرگان, قزوین, ری, اصفهان و خوزستان فرمانروایی کردند. شاهان آل زیار به گسترش فرهنگ و علوم و ادبیات کمک فراوانی کرده و تعدادی از آنان چون قابوس بن وشمگیر و کیکاووس بن اسکندر خود نیز آثاری را مکتوب نمودند. از قابوس وشمگیر اشعار و رسائل و از کیکاووس اثر با ارزش قابوس نامه بر جای مانده است.
مردآویج دیلمی
    بنیانگذار آل زیار مردآویج فرزند زیاربن وردان شاه گیلی است, که خود را از شجره آرغش پادشاه گیلان در زمان کیخسرو معرفی میکرد, اما آنچه که از نوشته های خود زیاریان و دیگرانی که در همان صده یا بعداز آن میزیستند برمی آید جد اینان وردان شاه گیلی از دهقانان گیلانی بود , و مردآویج و برادرش وشمگیر در گیلان به کار کشاورزی مشغول بودند. مردآویج سپس به سپاه سردار دیلمی اسفاربن شیرویه پیوسته و تا فرماندهی لشگر او صعود کرد. با استفاده از جو نارضایتی مردم و اطرافیان اسفار شیرویه از شیوه حکومت وی , مردآویج با کمک سردار دیگر دیلمی ماکان کاکی بر او شوریده و زمام امور را بدست گرفت. به تدریج قلمرو وی گسترش یافته, گرگان, طبرستان, دیلم, ری, اصفهان, همدان, بهبهان و اهواز را زیر سلطه خود درآورد. تا این زمان برادرش وشمگیر کماکان در گیلان به کشاورزی مشغول بود, اما از طرف مرداویج فراخوانده شد و گویا اول نپذیرفت و بالاخره با اکراه به وی پیوسته و حکمرانی ری به او سپرده شد. در همین دوران پسران بویه, علی, حسن و احمد بنینگذاران سلسله دیلمیان آل بویه که تا آن زمان در لشگر ماکان کاکی بودند نیز به مردآویج پیوستند.
    معروف است که مردآویج به ملیت ایرانی ارج بسیار میگذاشت و در صدد احیا حکومت واحد سرتاسری در ایران بود. آداب و سنن ایرانی که پس از حمله اعراب کم کم به فراموشی سپرده شده و تنها در مناطق شمالی کشور هنوز مرسوم بودند در دوره مردآویج و دیلمیان آل بویه دوباره در دیگر نقاط ایران گسترش یافت. مورخین روایت میکنند که یکی از بزرگترین و با شکوهترین جشنهایی که در ایران پس از حمله اعراب برپا شد, برگزاری جشن سده در دوره مردآویج در شهر اصفهان بود. ابن مسکویه در این باره می نویسد: زمانى که شب آتش‏ افروزى جشن سده فرا رسید، مرداویج از مدتى قبل از این دستور داده بود، از کوهها و نواحى دور دست هیزم گردآورند و به اطراف رودخانه زاینده‏ رود حمل کنند، همچنین فرمان داد نفت‏ اندازان و آتش‏ افروزان و کسانى که در افروختن آتش مهارت داشتند و مى‏توانستند وسائل آتشبازى را فراهم سازند در اصفهان جمع شوند. در اطراف اصفهان کوهى و تلى باقى نماند که در آن هیزم و بوته‏ هاى خار تعبیه نکرده باشند .
    پس از فتح اصفهان مردآویج قصد حمله به بغداد و برافکندن خلافت را داشت. اما خلیفه نیز بیکار ننشسته بود. به سال 323 قمری برابر با 935 میلادی چهار روز پس از برگزاری جشن سده در اصفهان, توسط تعدادی از غلامان ترک در حمام کشته شد. اسامی دو تن از این ترکان توزون و بجکم بود که بعدها در دستگاه خلافت مشعول کار شدند.
وشمگیر پسر زیار
    پس از مرگ مردآویج مردم دیلم و گیلان به رایزنی پرداختند و وشمگیر را به پادشاهی برگزیدند. وی از ا قتدار برادرش برخوردار نبود و اصفهان و ری را پس از نبردهایی چند با دیلمیان آل بویه از دست داد. وشمگیر در حین شکار از اسب فرود افتاد و فوت کرد.
بهستون پسر وشمگیر
    پس از مرگ پدر به جایش نشست, اما سران آل زیار پسر دیگر وشمگیر یعنی قابوس را بر او ترجیح داده و او را بر مسند نشاندند. بهستون با کمک آل بویه بر مازندران و قابوس بر گرگان حکومت میکردند.
شمس‌المعالی قابوس بن وشمگیر
   قابوس بن وشمگیر پس از مدتی حکمروایی بر گرگان, در نبرد با عضدالدوله دیلمی شکست خورده و به نیشابور گریخت. و پس از 18 سال بر اثر ضعیف شدن دیلمیان, با کمک امیر سامانی سپاهی گرد آورده و گرگان را دوباره تصرف کرد. و بعدها متصرفات خود را به مازندران و رویان و چالوس و شرق گیلان توسعه داد.
   قابوس پادشاهی ادیب و شاعری توانا بود, به دو زبان فارسی و عربی شعر می گفت , خطی خوش داشت و در نجوم و دانشهای دیگر صاحب نظر بود. ابو ریحان بیرونی نیز در گریز از دست سلطان محمود در دوره مجدالدوله دیلمی به ری گریخت. پس از مدتی از آنجا رهسپار طبرستان شد. چندی در نزد فرمانروایان شروینی آنجا گذراند, و کتاب مقالید علم الهیه را به نام اسپبد مرزبان بن رستم (مولف مرزبان نامه طبری) نوشت, و هم توسط او به دربار شمس المعالی قابوس بن وشمگیر زیاری (388_403) پیوست.
    در خدمت قابوس زیاری بود که بیرونی کتاب الاثار الباقیه را به نام او نوشت (391 ق/1000 میلادی)
ذبیح الله منصوری در کتاب ابن سینا نابغه ای از شرق می نویسد: در نیمه دوم قرن چهارم هجری ابن سینا به گرگان نزد آل زیار رفت. و براحتی زندگی می کرد و هرکس را که بی بضاعت بود به رایگان معالجه می نمود و چون از قابوس وشمگیر زیاری مقرری دریافت می کرد, معالجه رایگان مردم در وضع معاش او تاثیر نامطلوب نداشت. ابن سینا بدون دغدغه اوقات فراغت را صرف نوشتن رساله ها میکرد.
قابوس به سال 403 قمری برابر با 1012 میلادی درحالیکه خلع شده و از سیاست کناره گیری کرده بود درگذشت.
دیگر زمامداران آل زیار :
فلک‌المعالی منوچهر بن قابوس
انوشیروان بن منوچهر
جستان بن انوشیروان
کیکاووس بن ساکندر
    کیکاووس نویسنده کتاب معروف قابوس‌نامه می باشد. قابوس‌نامه مشتمل بر 44 باب در ندرز و داستانهای عبرت‌انگیز و بیان آداب و آیین بسیاری از هنرها و پیشه‌ها، نه تنها نام خود او، بلکه نام آل زیار را در شمار چهره‌های ادب‌پرور درآورده است .

 

   دیلمیان آل بویه     

 

    شمالی ها که هنوز پس از 300 سال اشغال ایران توسط اعراب کماکان استقلال نسبی خود را در مقابل مهاجمان حفظ کرده بودند, پس از قیامهای خرمدینان به رهبری بابک, سرخ علمان به رهبری مازیار, و کوششهای ماکان کاکی, اسفار بن شیرویه و بویژه جنبش تقریبا سراسری مردآویج زیاری که پایه های خلافت را به لرزه درآورد, دیگر قانع به محدود کردن تلاشهای خود به سرزمینهای ساحلی دریای مازندران نبوده, و افق های دورتری, افقهایی به گستردگی سراسر ایران را در چشم انداز فعالیتهای خود قرار داده بودند. فرزندان ابو شجاع ماهیگیر گیلانی که در ارتشهای سرداران ایرانی چون, سامانی, ماکان, اسفار ومردآویچ به سپاهیگری مشغول بوده و آزموده شده بودند, سردمدار جنبشی گردیدند که دستآوردهای فراوان نظامی, فرهنگی, علمی در کارنامه صدسال فرمانروایی شان ثبت گردیده است. از جمله تسلط بر مرکز خلافت که ارنولد توین بی در کتاب تاریخ تمدن در این مورد مینویسد: "سلسله آل بویه نخستین سلسله ای بود که ایالت متروپولیس خلافت را _عراق_ اشغال کرد و سلطه مستقیم بر خود خلافت پیدا نمود. آل بویه ایرانیان اهل گیلان بودند و تسلط آنها بر خلافت عباسی اوج پیشرفت ایرانیان در قدرت سیاسی جهان اسلام در مقابل اعراب بود". دوره کوتاه (صد ساله) بین ضعف قدرت خلافت بغداد و یورش اقوام ترک و مغول که دوران اوج قدرت دیلمیان آل بویه و استقلال ایران بود, جدا از موفقیتهای نظامی, دوران رشد فرهنگی و علمی جامعه و ظهور غولهای علمی ادبی نیز بود. بزرگانی چون رازی, علی عباس و ابن سینا در سایه حمایتهای آل بویه پرورش یافتند. ابن سینا نیز در دوره علا الدوله دیلمی وزیر وی شد. ابو ریحان بیرونی نیز در گریز از دست سلطان محمود در دوره مجدالدوله دیلمی به ری گریخته و پس از مدتی به نزد مرزبان بن رستم از اسپهبدان مازندران رفت. سیریل الگود در کتاب تاریخ پزشکی ایران می نویسد: " از نظر تشویق و تقویتی که معزالدوله (احمد بویه) از فن طبابت و از بیمارستانها بطور کلی میکرد ورود او را به بغداد باید آغاز عصر نوینی در علم پزشکی دانست". آغاز بکار رصدخانه دیلمى ایران به مدیریت "ابوسهل کوهى طبرى" 15 اکتبر سال 987 میلادى. ابوسهل پسر رستم در زمان خود از ریاضى دانان برجسته، و به رموز فضا و علم هیات آشنا بود و کار "رصد" ستارگان را از همین روز آغاز کرد. این رصد خانه که چند ریاضى دان دیگر در آن به کار سرگرم شده بودند به تصمیم و هزینه شرف الدوله دیلمى از امیران این دودمان میهندوست ایرانى ساخته شده بود. همدان, اصفهان و ری در این دوره به مراکز بزرگ علمی و فرهنگی بدل شده و دارای کتابخانه های بزرگی بودند که شهرتی فراوان داشتند. بویژه کتابخانه ری که بوسیله مجدالدوله دیلمی ساخته و بوسیله سلطان محمود غزنوی سوزانده شد شهرتی عالمگیر داشت
    گرچه رنسانس ایرانی دوره آل بویه به سبب یورش اقوام ترک و مغول نتوانست از تداوم لازم برخوردار بوده و به تثبیت دستاوردهای کسب شده برای تغییر بنیادین در ساختار جامعه برخوردار شود, اما مهر خود را در سرنوشت میهن مان زده و با احیا بعضی سنت های ایرانی و ایجاد حس میهن پرستی در جامعه, اندیشه تعلق به ملت را جایگزین تعلق به امت نمود, امری که به بقا ما به عنوان یک ملت با پارامترهای لازمش که در مقوله کشور تجسم می یابد کمک نمود
فرزندان بویه
علی بویه
      علی و برادرانش حسن و احمد پس از ترک پدر و کار ماهیگیری و کشاورزی در گیلان در آغاز به سپاه ماکان کاکی پیوستند. مدتی بعد به مردآویج زیاری پیوسته و از طرف او علی به سمت والی کرج برگزیده شد, بعداز پیوستن نیروهای تازه دیلمی و افزایش سپاهیانش علی به اصفهان رفته و با شکست سپاهیان منتسب به خلیفه آنجا را آزاد میکند. برای پرهیز از درگیری با سپاهیان مردآویج علی اصفهان را به زیاریان سپرده و عازم شیراز گردید. پس از غلبه بر یاقوت و فتح شیراز .مامداری آل بویه رسما اعلام گردید. علی قبل از مرگش در سن 59 سالگی امارت فارس را به برادرزاده خود , فنا خسرو که پسر حسن بود سپرد
حسن بویه
     حسن برادر کوچکتر علی پس از قتل مردآویج بدست غلامان ترک اصفهان و ری و همدان را متصرف شد. وی در سن هفتاد سالگی فوت کرد
احمد بویه
   احمد بویه که خوزستان را از دست عمال خلیفه آزاد ساخته بود پس از تثبیت موقعیت خود, به فکر تهاجم به مرکز متروپل اشغالگر یعنی بغداد افتاد, وبالاخره در تاریخ 334 قمری برابر با 945 میلادی بغداد را فتح کرد. مرکز خلافت, جایی که نزدیک به سیصد سال فرمان کشتار هزاران هزار ایرانی از آنجا صادر میشد, مسلخ ابو مسلم, مازیار و بابک... فتح شد. کاری را که یعقوب لیث شروع کرد, مردآویج ادامه داد و جانش را بر سرش گداشت, کوچکترین فرزند ابو شجاع ماهیگیر گیلانی به اتمام رساند. احمد بویه در سن 53 سالگی براثر بیماری درگذشت 
    پس از علی, حسن و احمد مقتدرترین زمامدار آل بویه فنا خسرو ملقب به عضدالدوله دیلمی (فرزند حسن) بود
    تاسیس بیمارستان عضدی بغداد به توصیه محمد زکریای رازی، فیلخانه عضدی، کتابخانه عضدی شیراز و بند امیر بر رود کر، از بناهایی است که در دوره وی ساخته شدند. 
     با مرگ وی به تدریج از اقتدار آل بویه کاسته شد. در فقدان یک نیروی سراسری و عامل متحد کننده مردم بود که چشمان طمعکار نیرویی مخرب و ویرانگر ( و بد تر از هرچیز متعصب و سر سپرده خلیفه) به میهنمان دوخته شد.    .برگرفته: ازسایت دیلمستان

لينک      نظرات ()      

آخرين مطالب
موضوعات
(٦۳) آهنگها (٤) استان 'گلستان (۱) استان خراسان رضوی (٢) استان خراسان شمالی (۳۱) استان آذربایجان (۱) استان آذربایجان شرقی (٤) استان آذربایجان غربی (٢) استان اردبیل (٧) استان اصفهان (۱) استان البرز (٤) استان بندرعباس (۱) استان بوشهر (۱) استان تهران (٢٦) استان تهران 1 (۱۱) استان خراسان رضوی (٤) استان خراسان شمالی (٢) استان خوزستان (٢) استان زنجان (۱٢) استان سمنان (۱) استان سیستان وبلوچستان (۱) استان شمال خراسان (۱۱) استان فارس (۸) استان قزوین (۱۳) استان قم (۳) استان گرگان (٥) استان گلستان (٢) استان گیلان (٦٧) استان گیلان1 (٧) استان لرستان (۱) استان مازندران (۸) استان همدان (۱) استان کردستان (٧) استان کرمان (۳) استان کرمانشاه (۱۱) استان یزد (٢) بخش خورگام (۸) بخش خورگام 1 (٢٥) بخش خورگام 2 (۳٦) بخش خورگام 3 (٢٦) بخش خورگام2 (٢٠) بخش رحمت آباد (۱٧) بخش عمارلو (۳٧) تاریخ ایران (۸) تاریخ ایران2 (۱٢) تاریخ ایران3 (٦) تاریخ ایران4 (٥) تاریخ ایران5 (٥٠) حیوانات (٢) داروهای گیاهی (۱۱) دیلمان (٢۱) دیلمان 1 (٦) رودبار (۸) رودبارجنوب (۱) روستاها (٤) روستاهاشگفت انگیز (٥) سوسف (٢٠) سوسف 1 (۱۳) سوسف1 (٩) شعر (۱٤) شعر1 (۱۳) شعر2 (۱۳) شعر3 (۱۱) شعر4 (۳٥) شگفت انگیزترین گلها (٢) شهرستان رودبار (۱٤) شهرستان رودبار 1 (۱۱) شهرستان رودبار1 (۳۳) عکس ها (٢۱) عکس ها2 (٩) عکس ها3 (۱٧) عکس ها4 (۱۳) عکسها 5 (٦٦) عکسها6 (۱٥) غذاها (٥) غذاها 1 (۸) فیلم (۱) ماه رمضان (۱٠) مذهبی (٩) مذهبی 1 (۱٠) مذهبی 2 (۱٥) مذهبی2 (۱) مذهبی3 (۱٠) مذهبی4 (۱٧) مذهبی5 (۳٠) کردهای کرمانج شمال خراسان (٤) کردهای کرمانج عمارلو (۱٢)
لينک دوستان
سرزمین آسمانی ما دیلمستان زیتون خبر شــهـرداری بـــــره ســــر سایت روستای دشتویل سایت گوفل خورگام پایگاه خبری هفـت شـــهر نـیـــوز شهرداری منجیل پایگاه خبری تحلیلی کلارنا آهنگ کرمانجی روستا لیاول سفلی روشنگر علیرضا دولتی دشتکان قلب سفیدرود ماهین نیوز خدمات کامپیوتری سهیل عمــــــــــارلـــــــــــــــو نــــــــــــوای رودبـــــــار روستاي زيباي خــــــــــرمكـــــــــوه بخش عـــــــــمارلـــــــــــو سرزمین مه و خورشید دهكده خاطرات(داماش) منجیل نیوز الله مزار کرد کرمانج زبان قوچان شارشار شهادت ســـــــرا خدایا به تو پناه میبرم امامزاده عباس (ع) چهارمحل روستای پاشاکی روستای حشمت آباد چمبل پاکده دوستانه روستای زیبای جـــو بـــــن روستای جوبن هفته نامه شکوفه های زیتون سرزمینی به نام طالکوه ازتبار یــــــــــــــــــــــاس کرمانج تاریخ کرد.هنرمندان موسیقی خراسان بــــاران بـــبـــار...کرمانج شیروان خورگام گیلان سایت تخصصی کردی کرمانجی پورتال خبری جوانرود هوال هیات محبّان الزهراءبسیج چهارمحل مشق شیدایی برارود روستای من چلکاسر دست نوشته ها یک خبرنگار بيــــــــــــــــان شاعر حسین تقدیسی روستای سیبن خورگام روستای انارک______ول بهشت کمشده لیاول میکال فریاد جام مارلیک روستای پاکده روستای نوده خورگام صدای پشتکلا جلیسه دهکد ه عشق راه ما انوش اکبـــــــــــــــری یه دهات داریم هیشکی نداره روستای برارود علي ولي الله كركان بندر انزلي سه رياس قاصدك هان چه خبر آوردي ؟ تاریخ ماتاریخ وتمدن ایران جهان باستان روستای صیقلده خورگام موسيقي نبض زندگي بره سر رودبار جعفرآبادخلخال (كرمانج) ما سه تا کردان شیراز كلبه تنهايي من روستاي پاكده دهياري معدن سنگرود شكوفه هاي گيلاس قوم بزرگ كرمانج روستای کوشک الموت سایت بهراه روستا ي شيركده زيباترين شعر بــاغــبــانــی ســــبـــز قوشخانه سرملی وچهابرمحل دانش پراکن (بزرگترین تارنگار دانشی پارسیان) قوچان روستای کلایه رودبار وبلاگ روستای ناش مجله خبری فارنک بیمه ملت نمایندگی۲۷۴۱- خدایا دوست دارم پایگاه فرهنگی مذهبی علویان شیرکده سمل قدیم (زندگی) روشن تر از خاموشی چراغی ندیدم وبسایت پیرکوه ققنوس روستاي دودر شهرستان سيربك رئین بجنورد خراسان شمالی روستاهای زیبای گیلان دوسالده خسته ازروزگار zerd welati min - زه رد وه لاتئ من : روستای زرد در استان خراسان شمالی قطره ای زاسمان چکیدبه زندگی آپلودسنتر فارس لرن http://textlink.ir عینک سه بعدی پیک8 سایت آپلود7 ابزار نمایش اسلایدر تصاویر کرم باله آ اطلس تاریخی ایران پیش ازاسلام پیکو فایل روستای نخودتپه همجوار کوه سهیل(سی ویل) موسیقی کرمانجی روستای چاپارخانه گیلان تاریخ گیلان ومازندران عشایر ، رنگواره های یک رنگ اخبار فناوري اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعي ادبيات جهان