درباره ما
علی اکبری لیاولی

راهنماي وبلاگ
سايتهاي کاربردي سايتهاي خبري سايتهاي استان گيلان
آئین های قدیم درگیلان نويسنده: علی اکبری لیاولی - شنبه ۸ فروردین ۱۳٩٤

          آیین های نوروز همیشه تازه چون بهار

شهر و روستای ایرانی تا دور دستهای این خاک گسترده و هم پراکنده است و

هم بسیار و نکته جالب بعدی اینکه خود را با دایره گسترده و متفاوت اقلیم سازگاری داده است.این سازگاری رنگ و بویی خاص به هر نقطه از مکانهای زندگی مردم بخشیده اما رسم دیرینه ای چون نوروز که خود روزی جشن طبیعت بوده است در درازای زمان و در ترکیب با گویش ها، باورها و شرایط زندگی هر خطه ای کتابچه متنوعی از فرهنگ بومی و مردمی آفریده است. این چیزی نیست که در یک گزارش بگنجد اما هم به قدر ذره ای باید چشید.تصویر متنوع رنگارنگ و شادی که خبر از روح زنده و پویای مردمان دور و نزدیک این سرزمین می دهد.

نوروز از آنجا که آغاز فصل زندگی و سرسبزی است در خورگام رودبار هماهنگی بیشتری با طبیعت دارد.خلق و خوی شاداب و کاری مردم این خطه هم به آئین های نوروزی رنگ و بویی زنده تر می بخشد.


در استان گیلان تزئین و پوشش دیوار و کف اتاق خانه ها یکی از رسوم همیشگی است. در گذشته هر خانواده ( حتی مستأجر هر اتاق ) در اسفند ماه حصیرهای خانه را به حیاط می ریخت، زنبیل خاک رس ( خاک بعضی از زمینها رسی بود و چون زیر قیمت نداشت هرکس از هر جا می توانست خاک رس بردارد) در حیاط خانه می ریخت و مقداری آب (کاه- پوست شلتوک) به آن می پاشید و لگد می زد (پا برهنه شبیه درجا زدن سربازان ) تا حالت ارتجاعی پیدا کند. آنگاه لایه ای از گل را با ماله چوبی به کف اتاق می کشید که پوشش آن صاف و تمیز شود چون هوای گیلان مرطوب است، «گل کار» در چند ساعت خشک نمی شد و حداقل سالی یک بار در اسفند ماه « گل کار » می کردند تا پستی و بلندی خاک کف اتاق همطراز شود.

11.gif 

هما میرهادی پژوهشگر می گوید: از شب چهارشنبه سوری به بعد، در رشت و حومه های شهر، شخصی را که عروس کوله می گفتند لباسهای قشنگ محلی (که دارای زینتهای فراوانی بوده) می پوشاندند و با عده ای از کودکان همراهش به پایکوبی ودست افشانی می پرداختند، شادی کرده و می گفتند :« عروس کوله باوردیم جان دله باوردیم » یعنی عروس قشنگ و خوب و زیبا آوردیم. عروسی که محبوب و مطلوب دلهاست. عروس کوله از کارهای نمایشی بسیار جالب و دوست داشتنی محلی برای همه است که نمایشگران ۱ـ عروس۲ـ پیر بابو ۳ـ غول ۴ـ دیاره زن ( دایره زنگی) هستند.

نخستین روزهای اسفند ماه نوروزخوانها در حالی که خسته هستند، با چهره گشاد و روحیه بسیار خوب ظاهر می شوند. اینان بیشتر از مناطق رودبار به ویژه( جلگه سرسبز گیلان و مناطق کوهستانی دیلم می روند و لهجه خاص خود را دارند که این لهجه شباهت بیشتر به لهجه مردمان مناطق «شهر خورشید»(خورگام)، دیلمان، امام کجید، شوییل، کلیشم، اشکور بالا و پائین، سیار ستاق دارد که در کوچه ها شنیده می شود. نوروزخوانها سراسر خاک سرزمین گیل و دیلم را زیر پا می گذارند و نیز نیمی از بخش های مناطق کوهستانی و جنگلی استان مازندران را، بخش های عمارلو و تا مناطق کجور را که از لحاظ فرهنگی در یک خطه قرار گرفته اند درمی نوردند.آنها به ترجیع که می رسند، آن را دو نفری تکرار می کنند و می خوانند.

22.gif

در نوروزخوانی، که ترجیعش با باد بهاران آمده آغاز می شود، سطرهایی در ستایش یا نکوهش «صاحبخانه » می سرایند و گاه مقداری پول برنج، چای یا تخم مرغی را که می خواهند در شعر قید می کنند.

نوروزخوانها که در گذشته خبردهندگان و پیام آوران نوروز بودند، امروزه در بسیاری از مناطق روستایی و کوهستانی گیل و دیلم کار خود را ادامه می دهند. نوروزخوانها معمولاً در شب حرکت می کنند و فانوس و چراغی همراه دارند. از فانوس برای دیدن راه و از چماق برای زدن حیواناتی نظیر سگها و شغالها استفاده می کردند و از محله ای به محله دیگر و از خانه ای به خانه دیگر سر می زدند بنابراین نوروزخوانها در جلوی هر خانه شعرهایی برای خوشامد صاحبخانه می خواندند. مثلاً دعا می کردند پسرهای خانه داماد شوند و روزی سعادت و نیکبختی برای اهل خانه آرزو می کردند که صاحب خانه ها هم هدیه ای مانند تخم مرغ، برنج، شیرینی، پول و ‎/ . . به نوروزخوانها می دادند.

ماه اسفند، ماه کاشتن دانه و غله هاست.در استان سرسبز گیلان همانند سایر استانهای کشور، کاشتن سبزه، صورتی نمادین دارد. امروزه در تمامی خانه ها رسم است که ۱۰ یا ۱۵ روز مانده به نوروز، در ظرف های کوچک و بزرگ و کاسه ها و بشقاب و کوزه ها، ابتدا گندم یا عدس و تخم شاهی و ‎/ . . را در ظرفی خیس می کنند. پس از آنکه این دانه ها جوانه زد، آن را در ظرف جداگانه ای می ریزند و روی آن را با پارچه های نازکی می پو شانند و اعتقاد دارند که اگر چشم ناپاکی بر آن افتد، سبزه رشد نمی کند و سبز نمی شود. سبزه هنگام تحویل سال نو به خوبی رشد کرده و به سفره هفت سین زیبایی و طراوت خاصی می بخشد.اهالی ماسال و تالش بر سر سفره هفت سین «قیچی» هم می گذارند که بسته به اعتقادات محلی دارد. در این مناطق هرکس که به دیدن اقوام و آشنایان دیگر می رود، قدری از سر سبزه سفره نوروزی را می چیند تا برکت زیاد کند و هنگام چیدن اعتقاد دارند که دعا برآورده می شود. در میان خانواده های عزادار، رسم است که سفره هفت سین نمی چینند؛ بلکه از مهمانان با چای و خرما پذیرایی می کنند.

این آئینها کمی آنسوتر از گیل و تالش با رنگ و بوی اندکی متفاوت در اردبیل اجرا می شود. یکی از آئینها پیش از آغاز عید نوروز در استان اردبیل مراسم شب چهارشنبه سوری است که نشانه هایی از آداب و رسوم ویژه آن هنوز نیز تا حدودی در بین ساکنان منطقه مرسوم است.

به گفته سالخوردگان اردبیلی روز چهارشنبه آخر سال از زمانهای قدیم در منطقه به گل چهارشنبه موسوم است زیرا همه خانه ها در این روز مثل گل پاکیزه شده و بر خلاف چهارشنبه قبل از آن که به کول چهارشنبه یعنی چهارشنبه خاکستر معروف است زیبا و شادی آفرین می شود. از رسوم زیبایی که سالها قبل در عصر چهارشنبه سوری در این استان رواج داشت بردن هدایایی از سوی خانواده ها طی مراسم خاصی به خانه دختران شوهر رفته بود.

ملک شفیقی می گوید: دراین روز هدایای خریداری شده را به همراه غذای مخصوص در سینی بزرگی قرار داده و روی آن را با پارچه های رنگی تزئین و به خانه فرزندان دختر می فرستادند. در شب چهارشنبه سوری پس از شام سفره مخصوص این شب پهن می شد که در این سفره خشکبار ، شیرینی و دیگر تنقلات قرار داده و با شمع های رنگارنگ که در آن زمان به شیوه خاصی در اردبیل ساخته می شدند، سفره را زینت می کردند.

شادروان بابا صفری در کتاب اردبیل در گذرگاه تاریخ می نویسد: پسران جوان در این شب کمربند های پارچه ای یا دستمال خود را از دریچه روشنایی اطاق همسایه و یا اقوام خود آویزان می کردند و صاحب خانه بدون آنکه در صدد شناسایی آنان بر آید هدایایی را به پارچه می بست. این کار بیشتر توسط جوانانی انجام می شد که دختری را دوست داشته و به آرزوی ازدواج با او برای « قورشاخ آتماق » یعنی دستمال انداختن به خانه دختر رفته و با این نیت در باره آنچه که به دستمال یا کمربند آنان بسته می شد، تعبیراتی می کردند. برخی از افراد سالخورده منطقه هنوز هم اعتقاد دارند که چون شنیدن سخنان بد و یا خوب در شب چهارشنبه سوری در زندگی فرد شنونده تأثیر دارد، در این شب نباید سخنان ناامیدکننده ای در میان افراد خانواده رد و بدل شود.

همچنین بر اساس یک سنت دیرینه همانگونه که افراد، شب چهارشنبه سوری از روی آتش می پرند درسالهای نه چندان دور سپیده دم چهارشنبه از روی آب و نهرهای روان می گذشتند. این رسم که در منطقه به« نو اوستی رفتن» مشهور بود به طور معمول در پل های قدیمی روی رودخانه بالخلو که از مرکز شهر اردبیل می گذرد، انجام می شد و در دوران کنونی شاید تنها معدودی از پیرمردان و پیرزنان اردبیلی آن را انجام می دهند.

کلیم میرزاخانی مردم شناس در مورد آئین هایی که بیشتر همه گیری دارند، می گوید: در بیشتر مناطق ایران نوروز خوانان پانزده روز قبل از فرا رسیدن عید نوروز به داخل روستاها می آیند و با خواندن اشعار در مدح امامان و ترانه های محلی، طلیعه سال نو را به آنان مژده می دهند. نوروز خوانان چند نفر هستند که یک نفر اشعار را می خواند، یک نفر ساز می زند،نفر دیگر که به آن کوله کش( بارکش ) می گویند به در خانه های مردم می رود و می خواند: بادبهارون بیمو ‎/ نوروز سلطون بیمو‎/ مژده دهید به دوستان ‎/ گل به گلستون اومد ‎/ بهار آمد بهار آمد خوش آمد‎/ علی باذوالفقار آمد، خوش آمد‎/ نوروزتان نوروز دیگر ‎/ شما را سال نو باشد مبارک، صاحب خانه نیز با دادن پول، شیرینی ، گردو، تخم مرغ، نخود و کشمش از آنان پذیرایی می کند ‎/ صبح روز چهارشنبه آش هفت ترشی، درست می کنند. آشی که هفت نوع ترشی مانند آب نارنج، آب لیمو، آب انار، سرکه، گوجه سبز و آب ازگیل در آن می ریزند و بعد از آماده شدن بین همسایه ها پخش می کنند. غروب همان روز با آرزوی شادی و خوشی برای خود و خانواده خود از روی آتش می پرند. آنها می خوانند : چهارشنبه سوری کمی پارسال دسوری کمی، امسال دسوری کمی. عید نوروز : هنگام تحویل سال افراد خانواده دور سفره هفت سین که با ظرافت و سلیقه خانم خانه چیده شده می نشینند و در حالی که پدر خانواده دعای تحویل می خواند منتظر سال نو می شوند. در گذشته که امکانات ارتباطی مانند رادیو و تلویزیون نبود با تیراندازی یا گفتن اذان سال جدید را به همه اعلام می داشتند.در مناطق شمالی ایران بعد از این که سال نو شد کسی که به عنوان مادرمه انتخاب شده با مجمعی که در آن قرآن ، آئینه، آب ، سبزه و شاخه های سبز جوان قرار دارد وارد خانه می شود چهارگوشه اتاق ها را آب می پاشد. قرآن را کنار سفره هفت سین می گذارد و شاخه های سبز ( درخت آلوچه) را به این نیت که سال سرسبز و خوش و خرمی برای خانواده باشد، جلوی در اتاق آویزان یا روی طاقچه اتاق می گذارد. دراین روز مادر خانه، غذای عید، سبزی پلو با مرغ یا گوشت درست می کند. علاوه بر آن غذایی به عنوان خیرات برای اموات می پزند و بین مردم پخش می کنند ‎/ در غروب شب اول سال به این اعتقاد که چراغ خانه آنها همیشه روشن و نورانی باشد، به سر در خانه ها شمع یا شعله آتش آویزان می کنند.

جشن نوروز ماه : مردم مازندران در اواسط مرداد ماه جشنی به نام نوروز ماه دارند. وقتی که اولین محصول برنج زودرس رسید بعد از جمع آوری و درو با همان برنج غذا درست می کنند و درخارج از روستا جشن پایان کار می گیرند. این مراسم درست مانند سیزده به در است و اعتقاد دارند که این روز را حتماً باید بیرون از روستا به سر برد. در واقع این جشن یک نوع سپاسگزاری به درگاه خداوند است.منابع:

لينک      نظرات ()      

آخرين مطالب
موضوعات
(٦۳) آهنگها (٤) استان 'گلستان (۱) استان خراسان رضوی (٢) استان خراسان شمالی (۳۱) استان آذربایجان (۱) استان آذربایجان شرقی (٤) استان آذربایجان غربی (٢) استان اردبیل (٧) استان اصفهان (۱) استان البرز (٤) استان بندرعباس (۱) استان بوشهر (۱) استان تهران (٢٦) استان تهران 1 (۱۱) استان خراسان رضوی (٤) استان خراسان شمالی (٢) استان خوزستان (٢) استان زنجان (۱٢) استان سمنان (۱) استان سیستان وبلوچستان (۱) استان شمال خراسان (۱۱) استان فارس (۸) استان قزوین (۱۳) استان قم (۳) استان گرگان (٥) استان گلستان (٢) استان گیلان (٦٧) استان گیلان1 (٧) استان لرستان (۱) استان مازندران (۸) استان همدان (۱) استان کردستان (٧) استان کرمان (۳) استان کرمانشاه (۱۱) استان یزد (٢) بخش خورگام (۸) بخش خورگام 1 (٢٥) بخش خورگام 2 (۳٦) بخش خورگام 3 (٢٦) بخش خورگام2 (٢٠) بخش رحمت آباد (۱٧) بخش عمارلو (۳٧) تاریخ ایران (۸) تاریخ ایران2 (۱٢) تاریخ ایران3 (٦) تاریخ ایران4 (٥) تاریخ ایران5 (٥٠) حیوانات (٢) داروهای گیاهی (۱۱) دیلمان (٢۱) دیلمان 1 (٦) رودبار (۸) رودبارجنوب (۱) روستاها (٤) روستاهاشگفت انگیز (٥) سوسف (٢٠) سوسف 1 (۱۳) سوسف1 (٩) شعر (۱٤) شعر1 (۱۳) شعر2 (۱۳) شعر3 (۱۱) شعر4 (۳٥) شگفت انگیزترین گلها (٢) شهرستان رودبار (۱٤) شهرستان رودبار 1 (۱۱) شهرستان رودبار1 (۳۳) عکس ها (٢۱) عکس ها2 (٩) عکس ها3 (۱٧) عکس ها4 (۱۳) عکسها 5 (٦٦) عکسها6 (۱٥) غذاها (٥) غذاها 1 (۸) فیلم (۱) ماه رمضان (۱٠) مذهبی (٩) مذهبی 1 (۱٠) مذهبی 2 (۱٥) مذهبی2 (۱) مذهبی3 (۱٠) مذهبی4 (۱٧) مذهبی5 (۳٠) کردهای کرمانج شمال خراسان (٤) کردهای کرمانج عمارلو (۱٢)
لينک دوستان
سرزمین آسمانی ما دیلمستان زیتون خبر شــهـرداری بـــــره ســــر سایت روستای دشتویل سایت گوفل خورگام پایگاه خبری هفـت شـــهر نـیـــوز شهرداری منجیل پایگاه خبری تحلیلی کلارنا آهنگ کرمانجی روستا لیاول سفلی روشنگر علیرضا دولتی دشتکان قلب سفیدرود ماهین نیوز خدمات کامپیوتری سهیل عمــــــــــارلـــــــــــــــو نــــــــــــوای رودبـــــــار روستاي زيباي خــــــــــرمكـــــــــوه بخش عـــــــــمارلـــــــــــو سرزمین مه و خورشید دهكده خاطرات(داماش) منجیل نیوز الله مزار کرد کرمانج زبان قوچان شارشار شهادت ســـــــرا خدایا به تو پناه میبرم امامزاده عباس (ع) چهارمحل روستای پاشاکی روستای حشمت آباد چمبل پاکده دوستانه روستای زیبای جـــو بـــــن روستای جوبن هفته نامه شکوفه های زیتون سرزمینی به نام طالکوه ازتبار یــــــــــــــــــــــاس کرمانج تاریخ کرد.هنرمندان موسیقی خراسان بــــاران بـــبـــار...کرمانج شیروان خورگام گیلان سایت تخصصی کردی کرمانجی پورتال خبری جوانرود هوال هیات محبّان الزهراءبسیج چهارمحل مشق شیدایی برارود روستای من چلکاسر دست نوشته ها یک خبرنگار بيــــــــــــــــان شاعر حسین تقدیسی روستای سیبن خورگام روستای انارک______ول بهشت کمشده لیاول میکال فریاد جام مارلیک روستای پاکده روستای نوده خورگام صدای پشتکلا جلیسه دهکد ه عشق راه ما انوش اکبـــــــــــــــری یه دهات داریم هیشکی نداره روستای برارود علي ولي الله كركان بندر انزلي سه رياس قاصدك هان چه خبر آوردي ؟ تاریخ ماتاریخ وتمدن ایران جهان باستان روستای صیقلده خورگام موسيقي نبض زندگي بره سر رودبار جعفرآبادخلخال (كرمانج) ما سه تا کردان شیراز كلبه تنهايي من روستاي پاكده دهياري معدن سنگرود شكوفه هاي گيلاس قوم بزرگ كرمانج روستای کوشک الموت سایت بهراه روستا ي شيركده زيباترين شعر بــاغــبــانــی ســــبـــز قوشخانه سرملی وچهابرمحل دانش پراکن (بزرگترین تارنگار دانشی پارسیان) قوچان روستای کلایه رودبار وبلاگ روستای ناش مجله خبری فارنک بیمه ملت نمایندگی۲۷۴۱- خدایا دوست دارم پایگاه فرهنگی مذهبی علویان شیرکده سمل قدیم (زندگی) روشن تر از خاموشی چراغی ندیدم وبسایت پیرکوه ققنوس روستاي دودر شهرستان سيربك رئین بجنورد خراسان شمالی روستاهای زیبای گیلان دوسالده خسته ازروزگار zerd welati min - زه رد وه لاتئ من : روستای زرد در استان خراسان شمالی قطره ای زاسمان چکیدبه زندگی آپلودسنتر فارس لرن http://textlink.ir عینک سه بعدی پیک8 سایت آپلود7 ابزار نمایش اسلایدر تصاویر کرم باله آ اطلس تاریخی ایران پیش ازاسلام پیکو فایل روستای نخودتپه همجوار کوه سهیل(سی ویل) موسیقی کرمانجی روستای چاپارخانه گیلان تاریخ گیلان ومازندران عشایر ، رنگواره های یک رنگ اخبار فناوري اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعي ادبيات جهان