درباره ما
علی اکبری لیاولی

راهنماي وبلاگ
سايتهاي کاربردي سايتهاي خبري سايتهاي استان گيلان
پاسارگاد اولین باغ ایرانی است نويسنده: علی اکبری لیاولی - شنبه ٢٥ آذر ۱۳٩۱
پاسارگاد اولین باغ ایرانی است
 
 
 
 
سال گذشته 9 باغ ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد تا نام باغ‌های ایرانی را برای همیشه در حافظه مردم جهان جاودانه کند.

باغ‌هایی چون پاسارگاد و ارم در استان فارس، پهلوان‌پور و دولت‌آباد از استان یزد، فین و چهلستون از استان اصفهان، اکبریه از استان خراسان جنوبی، عباس‌آباد از استان مازندران و شاهزاده ماهان از استان کرمان که برای بسیاری نام‌هایی آشنا هستند.

 

رضا نوری‌شاد‌مهانی، دکتری باستان‌شناسی که تحقیقاتی در زمینه باغ‌های ایرانی داشته است این اتفاق را برای کشورمان بسیار مهم می‌داند، چراکه به گفته وی از 12 باغ ثبت شده در جهان 9 باغ متعلق به ایران است.

به گفته این مدرس دانشگاه، در دوره صفویه باغ‌سازی از نظر کمی توسعه پیدا می‌کند و ما در این دوره شاهد دو نوع باغ یعنی باغ محصور بزرگ یا به اصطلاح چار باغ و باغ‌های کوچک‌تر هستیم که این دو نوع الگو تا دوره قاجار استمرار پیدا می‌کند.

برپایی مراسم ثبت جهانی باغ فین کاشان با حضور رئیس‌جمهور که هفته گذشته برگزار شد، بهانه‌ای برای گفت‌وگو با این کارشناس فرهنگی کشورمان شد.

قدمت باغ‌سازی در ایران و جهان به چه زمانی برمی‌گردد؟

براساس باورهای دینی و مذهبی اولین باغی که در جهان وجود داشت باغ بهشت است که آدم و حوا در آن زندگی می‌کردند، اما از نظر یافته‌های باستان‌شناسی، اولین باغی که در جهان ایجاد شد در عراق در محلی به نام منطقه چوغا مامی کشف شده است. در این منطقه زمین‌های کشاورزی به صورت افشان آبیاری می‌شده است که باستان‌شناسان آن را به هزاره ششم قبل از میلاد نسبت می‌دهند. اما در مصر در هزاره سوم قبل از میلاد، باغ‌های سلطنتی را داریم.

همچنین در متون اساطیری و مذهبی به باغ‌های معابد سوم در بین‌النهرین اشاره شده، اما بی‌تردید این آشوری‌ها بودند که در هزاره اول قبل از میلاد پدیده آورنده باغ‌های یادمانی بودند که شاید مهم‌ترین این باغ‌ها، باغ معلق بابل بوده است. سابقه باغ در ایران براساس یافته‌های باستان‌شناسی به پاسارگاد برمی‌گردد، یعنی پایتخت کورش هخامنشی. کاوش‌های باستان‌شناختی در این منطقه باعث کشف یک سیستم آبیاری شامل جوی‌ها و حوضچه‌هایی شده که کاخ‌ها را احاطه می‌کرده و چون دارای چهار کرت هم بوده است، بنابراین پاسارگاد را می‌توانیم یک شهر براساس نقشه چارباغ بدانیم. این فرض اگر درست باشد پاسارگاد کهن‌ترین باغ ایرانی به شمار می‌رود که البته الگوی چارباغ‌سازی بعد‌ها استقرار پیدا کرد.

مثلا در دوره هخامنشی، ساسانی و بویژه در دوره اسلامی باغ‌های ایرانی در عین حال که محل تفرج و تفریح هستند نماد یا تمثیلی از بهشت نیز قلمداد می‌شوند.

گویا در دوره اسلامی ترکیب هندسی چارباغ و آبراه‌های اصلی و متقاطع که برگرفته از ابعاد تمثیلی قرآن و چهار نهر بهشت است، رواج بیشتری می‌گیرد؟

در تعالیم مزدایی، بودا و حتی اسلامی بهترین نقطه بهشت جایی است که چهار نهر از آن مشتق می‌شده است، در واقع یک نگرش فلسفی وجود داشته که خودش را در نقشه باغ به صورت کارکردی نشان داده است.

بنابراین در دوره اسلامی با توجه به این نگرش، ایجاد باغ‌های هندسی توسعه بیشتری در ایران پیدا می‌کند؟

بله، از دوره اسلامی باغ‌های بسیاری داشتیم که متاسفانه از بین رفتند و اثری از آنها نمانده است. اگر در متون پیگیری کنید ملک شاه سلجوقی باغ‌های متعددی را در اصفهان می‌سازد، مثل باغ بکر یا احمد سیاه که دارای حوضچه‌هاو کوشک‌های وسیع بوده است یا این را می‌دانیم که قدیمی‌ترین نقشه باغ در دوره ایلخانی به نام رشیدالدین فضل‌الله همدانی ثبت شده است که در مورد باغ اوجان تبریز صحبت می‌کند، اما اینها براساس منابع مکتوب است، ولی دیگر اثری از آنها نیست.

درواقع از دوره صفویه به بعد است که می‌توانیم در کنار منابع مکتوب آثار مشهوری از باغ را هم داشته باشیم که در دوره صفویه، باغ​سازی از نظر کمی توسعه پیدا می‌کند و ما در این دوره دو نوع باغ داریم. باغ محصور بزرگ یا اصطلاحا چارباغ یا باغ‌های کوچک‌تری که داخل کاخ شناخته می‌شود. این دو نوع الگو حتی تا دوره قاجار استمرار پیدا می‌کند.

باغ‌های ایرانی چند نوع کارکرد داشته‌اند؟

ما دو نوع کارکرد از باغ سراغ داریم. باغ کاخ که هسته اصلی آن را کاخ یا کوشک تشکیل می‌دهد و کارکرد سلطنتی داشته است که تقریبا در تمام سرزمین‌های اسلامی رواج داشته و نوع دوم باغ آرامگاه است که آرامگاه‌هایی برای امامزادگان و بزرگان را در بر می‌گرفته و اشاره‌ای بود به بهشت موعود. به همین دلیل است که می‌بینیم یک باغ مفرح و فضای باطراوتی اطراف آرامگاه ساخته می‌شود.

در این باغ آرامگاه گنبد‌گونه نماد آسمان و بهشت، نقش درخت سرو نماد جاودانگی یا زندگی ابدی و بناهای هشت ضلعی اشاره به لذت‌های هشت گانه‌ای دارد که یک مومن در بهشت از آن بهره‌مند می‌شود. به همین دلیل است که مردم در ایران هم باغ کاخ و هم باغ آرامگاهی را به وفور می‌بینند. نکته قابل توجه این است که باغ پاسارگاد نیز هم باغ کاخ و هم باغ آرامگاه محسوب می‌شود.

با توجه به این دو نوع باغ‌سازی بنابراین قشر متوسط نقشی در باغ‌سازی نداشته است؟

معماری در گذشته هزینه‌بر بوده است، در نتیجه افراد عادی نمی‌توانستند اقدام به ساخت چنین بناهایی کنند.

در دنیا استفاده از الگوی باغ ایرانی چقدر رواج داشته است؟

ما سه نوع الگو در باغ‌سازی داریم که یکی از این الگو‌ها، الگوی چینی است که کشورهای خاور دور از آن بیشتر بهره‌مند می‌شوند، الگوی شمال مدیترانه که کشورهای اروپایی از آن استفاده می‌کنند و الگوی ایرانی که کشورهای اسلامی عمدتا از این الگو استفاده کرده‌اند.

چه تفاوتی بین این الگوسازی‌ها وجود دارد؟

نوری شادمهانی: در ایران دو عامل باعث شد ما باغ‌های زیادی داشته باشیم. یکی نگرش مذهبی و اعتقاد به بهشت موعود و دیگری خشک بودن اقلیم ایران است که باعث شده برای ایجاد طراوت و سرسبزی ایجاد باغ مورد توجه قرار گیرد

مهم‌ترین تفاوتی که بین الگوی ایرانی و مدیترانه‌ای وجود دارد این است که باغ‌های ایرانی محصورند ولی در اروپا، باغ‌ها عمدتا چشم‌انداز دارند. در ایران دو عامل باعث شد ما باغ‌های زیادی داشته باشیم یکی نگرش مذهبی و اعتقاد به بهشت موعود و دیگری خشک بودن اقلیم ایران است که باعث شده برای ایجاد طراوت و سرسبزی ایجاد باغ مورد توجه قرار گیرد.

آیا در فضاسازی‌های جدید و باغ و بوستان‌هایی که هم‌اینک ایجاد می‌شود از الگوی باغ‌سازی ایرانی استفاده می‌شود؟

پارک‌ها و بوستان‌هایی که در ایران ساخته می‌شود، دارای نقشه و بافت اروپایی هستند تا ایرانی! دلیل علاقه‌مندی به الگوهای مدیترانه‌ای نیز گرایش به فرهنگ غرب است. بنابراین باغ‌ها و بوستان‌هایی که در حال حاضر در ایران ساخته می‌شود کمتر در آن باغ‌سازی به شیوه سنتی می‌بینیم، مگر در مناطق دورافتاده و شهر‌های کوچک.

غیر از 9 باغی که سال گذشته به ثبت یونسکو رسید ما چه تعداد باغ ایرانی داریم؟

ما باغ‌های زیادی داریم که ثبت جهانی نشده‌اند.

چرا پرونده آنها برای ثبت ارائه نمی‌شوند؟

شاید به خاطر این‌که بررسی آن، مسیری طولانی دارد. به هر حال آثاری که به ثبت یونسکو می‌رسد باید ویژگی خاصی داشته باشد، مثلا منحصر به‌فرد باشد یا رویداد خاصی در آن اتفاق افتاده باشد شاید به همین دلیل است 9 باغی که در پرونده یونسکو به ثبت رسیده به عنوان باغ‌های برتر ایران انتخاب شده‌اند. البته ثبت همین 9 باغ در جهان به نام ایران پدیده بسیار بزرگ و خوبی است. ما در جهان در کل 12 باغ ثبت شده داریم که دو مورد آن در هند به نام تاج محل و آرامگاه همایون پادشاه گورکانی است و دیگری در پاکستان به نام باغ شالیمار است، اما بقیه باغ‌های ثبت شده به نام ایران است و نشان می‌دهد باغ‌سازی ایرانی‌ها برای کارشناسان یونسکو حائز اهمیت است.

در حال حاضر غیر از باغ‌های ثبت شده چه باغ‌های مهم دیگری داریم؟

باغ‌های طبس، صفی‌آباد بهشهر، باغ‌های قزوین همچنین باغ هشت بهشت اصفهان که قابلیت ثبت شدن دارد، باغ عفیف‌آباد شیراز که در دوره صفویه ساخته شده که به موزه نظامی تبدیل شده است و بسیاری از باغ‌های دیگر که می‌توان آن را برای ثبت جهانی آماده کرد.

عمده‌ترین ویژگی باغ‌های ایرانی چیست؟

باغ‌های ایرانی از نظر طرح و نقشه به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند. باغ‌های مسطح و کم‌شیب مثل باغ فین کاشان، باغ‌های شیب‌دار مثل باغ تخت شیراز که البته الان وجود خارجی ندارد یا باغ شاهزاده ماهان و سومین طرح، باغ‌هایی است که از عارضه‌های طبیعی استفاده شده است مثلا از دریاچه‌ای که وجود داشته مثل باغ عباس‌آباد بهشهر.

در کل از میان ویژگی‌هایی که باغ‌های ایرانی را از باغ‌های چینی و مدیترانه‌ای متمایز می‌کند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: کاربرد هندسه در ایجاد نظم، رعایت قرینه‌سازی در ایجاد احساس خشنودی، محصور بودن برای ایجاد امنیت و اصل حریم و محرمیت و استفاده از آب برای حفظ طراوت.

منبع :جام جم آنلاین

سیما رادمنش - گروه فرهنگ و هنر

لينک      نظرات ()      

آخرين مطالب
موضوعات
(٦۳) آهنگها (٤) استان 'گلستان (۱) استان خراسان رضوی (٢) استان خراسان شمالی (۳۱) استان آذربایجان (۱) استان آذربایجان شرقی (٤) استان آذربایجان غربی (٢) استان اردبیل (٧) استان اصفهان (۱) استان البرز (٤) استان بندرعباس (۱) استان بوشهر (۱) استان تهران (٢٦) استان تهران 1 (۱۱) استان خراسان رضوی (٤) استان خراسان شمالی (٢) استان خوزستان (٢) استان زنجان (۱٢) استان سمنان (۱) استان سیستان وبلوچستان (۱) استان شمال خراسان (۱۱) استان فارس (۸) استان قزوین (۱۳) استان قم (۳) استان گرگان (٥) استان گلستان (٢) استان گیلان (٦٧) استان گیلان1 (٧) استان لرستان (۱) استان مازندران (۸) استان همدان (۱) استان کردستان (٧) استان کرمان (۳) استان کرمانشاه (۱۱) استان یزد (٢) بخش خورگام (۸) بخش خورگام 1 (٢٥) بخش خورگام 2 (۳٦) بخش خورگام 3 (٢٦) بخش خورگام2 (٢٠) بخش رحمت آباد (۱٧) بخش عمارلو (۳٧) تاریخ ایران (۸) تاریخ ایران2 (۱٢) تاریخ ایران3 (٦) تاریخ ایران4 (٥) تاریخ ایران5 (٥٠) حیوانات (٢) داروهای گیاهی (۱۱) دیلمان (٢۱) دیلمان 1 (٦) رودبار (۸) رودبارجنوب (۱) روستاها (٤) روستاهاشگفت انگیز (٥) سوسف (٢٠) سوسف 1 (۱۳) سوسف1 (٩) شعر (۱٤) شعر1 (۱۳) شعر2 (۱۳) شعر3 (۱۱) شعر4 (۳٥) شگفت انگیزترین گلها (٢) شهرستان رودبار (۱٤) شهرستان رودبار 1 (۱۱) شهرستان رودبار1 (۳۳) عکس ها (٢۱) عکس ها2 (٩) عکس ها3 (۱٧) عکس ها4 (۱۳) عکسها 5 (٦٦) عکسها6 (۱٥) غذاها (٥) غذاها 1 (۸) فیلم (۱) ماه رمضان (۱٠) مذهبی (٩) مذهبی 1 (۱٠) مذهبی 2 (۱٥) مذهبی2 (۱) مذهبی3 (۱٠) مذهبی4 (۱٧) مذهبی5 (۳٠) کردهای کرمانج شمال خراسان (٤) کردهای کرمانج عمارلو (۱٢)
لينک دوستان
سرزمین آسمانی ما دیلمستان زیتون خبر شــهـرداری بـــــره ســــر سایت روستای دشتویل سایت گوفل خورگام پایگاه خبری هفـت شـــهر نـیـــوز شهرداری منجیل پایگاه خبری تحلیلی کلارنا آهنگ کرمانجی روستا لیاول سفلی روشنگر علیرضا دولتی دشتکان قلب سفیدرود ماهین نیوز خدمات کامپیوتری سهیل عمــــــــــارلـــــــــــــــو نــــــــــــوای رودبـــــــار روستاي زيباي خــــــــــرمكـــــــــوه بخش عـــــــــمارلـــــــــــو سرزمین مه و خورشید دهكده خاطرات(داماش) منجیل نیوز الله مزار کرد کرمانج زبان قوچان شارشار شهادت ســـــــرا خدایا به تو پناه میبرم امامزاده عباس (ع) چهارمحل روستای پاشاکی روستای حشمت آباد چمبل پاکده دوستانه روستای زیبای جـــو بـــــن روستای جوبن هفته نامه شکوفه های زیتون سرزمینی به نام طالکوه ازتبار یــــــــــــــــــــــاس کرمانج تاریخ کرد.هنرمندان موسیقی خراسان بــــاران بـــبـــار...کرمانج شیروان خورگام گیلان سایت تخصصی کردی کرمانجی پورتال خبری جوانرود هوال هیات محبّان الزهراءبسیج چهارمحل مشق شیدایی برارود روستای من چلکاسر دست نوشته ها یک خبرنگار بيــــــــــــــــان شاعر حسین تقدیسی روستای سیبن خورگام روستای انارک______ول بهشت کمشده لیاول میکال فریاد جام مارلیک روستای پاکده روستای نوده خورگام صدای پشتکلا جلیسه دهکد ه عشق راه ما انوش اکبـــــــــــــــری یه دهات داریم هیشکی نداره روستای برارود علي ولي الله كركان بندر انزلي سه رياس قاصدك هان چه خبر آوردي ؟ تاریخ ماتاریخ وتمدن ایران جهان باستان روستای صیقلده خورگام موسيقي نبض زندگي بره سر رودبار جعفرآبادخلخال (كرمانج) ما سه تا کردان شیراز كلبه تنهايي من روستاي پاكده دهياري معدن سنگرود شكوفه هاي گيلاس قوم بزرگ كرمانج روستای کوشک الموت سایت بهراه روستا ي شيركده زيباترين شعر بــاغــبــانــی ســــبـــز قوشخانه سرملی وچهابرمحل دانش پراکن (بزرگترین تارنگار دانشی پارسیان) قوچان روستای کلایه رودبار وبلاگ روستای ناش مجله خبری فارنک بیمه ملت نمایندگی۲۷۴۱- خدایا دوست دارم پایگاه فرهنگی مذهبی علویان شیرکده سمل قدیم (زندگی) روشن تر از خاموشی چراغی ندیدم وبسایت پیرکوه ققنوس روستاي دودر شهرستان سيربك رئین بجنورد خراسان شمالی روستاهای زیبای گیلان دوسالده خسته ازروزگار zerd welati min - زه رد وه لاتئ من : روستای زرد در استان خراسان شمالی قطره ای زاسمان چکیدبه زندگی آپلودسنتر فارس لرن http://textlink.ir عینک سه بعدی پیک8 سایت آپلود7 ابزار نمایش اسلایدر تصاویر کرم باله آ اطلس تاریخی ایران پیش ازاسلام پیکو فایل روستای نخودتپه همجوار کوه سهیل(سی ویل) موسیقی کرمانجی روستای چاپارخانه گیلان تاریخ گیلان ومازندران عشایر ، رنگواره های یک رنگ اخبار فناوري اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعي ادبيات جهان