درباره ما
علی اکبری لیاولی

راهنماي وبلاگ
سايتهاي کاربردي سايتهاي خبري سايتهاي استان گيلان
خــــــــورگـــــام ولایــــتی قــــــدیـــمـــــی نويسنده: علی اکبری لیاولی - چهارشنبه ٢٢ شهریور ۱۳٩۱

خورگام: ولایتى قدیمى در رودبارزیتون (محمدزمانخانی)



 بخش خورگام:در40کیلومتری شهرستان رودبارواقع شده است بیشتر آبادیهاى خورگام کوهستانى است. کوههاى البرز جنوب غربی در آن امتداد دارد. برخى از رودهاى آن عبارت‌اند از: چَلارود، گیاش (چهل قدیم)، بَرارود، تورنگ لات و ناوه (فرهنگ جغرافیایى آبادیها، ج 26، ص 93، 96ـ97، 551؛ صالح، 1374الف، ص 383).


ریسندگى و بافندگى و بافت نمد، گلیم، جوراب، دستکش و شال در این بخش متداول است (همان، ص 96؛ خمامی‌زاده و اصلاح عربانى، ص 43؛ صالح، 1374الف، ص 374).

مردم آن شیعه دوازده امامی‌اند و با زبان دیلمی  و به زبان کردى بالهجه شیرین کرمانجی گفتگو می‌کنند (فرهنگ جغرافیایى آبادیها، همان، ص 46، 93).

جاده جیرنده (مرکز بخش عمارلو) ـ سیاهکل ـ لاهیجان ـ بره‌سر از این بخش می‌گذرد. راه جنگلى رودبار ـ بره‌سر که از این بخش می‌گذرد، یکى از مهم‌ترین راههاى عبورى جنگل گیلان است (صالح، 1374الف، ص 379).

جمعیت بخش خورگام در 1375ش، حدود 14000 تن بوده که از این تعداد حدود 2000 تن شهرنشین و بقیه روستانشین بوده‌اند بزرگترین روستای آن چهارمحل با حدود3000نفر جعیت (مرکز آمار ایران، 1376، ص10، 18).

آثار قدیمى خورگام اینهاست: امامزاده ظهور و  عباس در آبادى لیاوُل علیا/ لیاول‌بالا؛ امامزاده صلاح‌الدین در آبادى لیاول سفلا/ لیاول پایین؛ امامزاده اسماعیل در آبادى پشته کلا؛ امامزاده قاسم در آبادى سی‌بُن/ سیبُن و چند بقعه قدیمى در آبادیهاى نورالعرش و چِلْوانْسَرا (موسوى، ص 575).

2) ولایت خورگام. این ولایت قدیمى امروزه کمابیش برابر با بخشهاى کنونى خورگام و عمارلو در شهرستان رودبار است. ولایت خورگام در دو سوى شاهرود گسترش یافته بود. حدود سیاسى آن در طول زمان متغیر ضبط شده، چنان‌که گاه جزو طارم، رودبار یا دیلمان بوده است. نام آن در منابع به‌صورتهاى عمارلو، خورکام، خرگام، خرگان، خرکان، جرکان، خوکان، حرکام، جرکام و خرجام هم دیده شده است (حمداللّه مستوفى، ص60؛ جوینى، ج 3، ص 138، پانویس 3؛ کاشانى، ص 186 و پانویس 7؛ مرعشى، پانویس ص 428؛ رابینو ، ص 267).

به نظر می‌رسد در این ناحیه قبل از هجوم آریاییها، آماردها/  مردویی ها( ماردها) سکونت داشته‌اند (رجوع کنید به سرتیپ‌پور، پانویس، ص 42). نام خورگام در دوره های کیاییان، از حکام محلى گیلان، ذکر شده است، چنان که در 535، کیاعلى فرزند کیابزرگ امید رودبارى (متوفى 532، جانشین حسن صباح) به خورگام لشکر کشید و از قتلغ‌ایبه، والى قزوین، شکست خورد (کاشانى، ص 186). جوینى از حمله چنگیز به منظور ویران کردن قلعه‌هاى خورگام یاد کرده است (ج 3، ص 138). در سده هشتم، حمداللّه مستوفى (ص60) خورگام را ولایتى کوهستانى میان عراق عجم و جیلانات (گیلان)، با هوایى سرد، غله بسیار، پنبه، گوسفند نیکو، شکار بسیار، و مردمى جنگجو، شیعه (اما به باطنى نزدیک‌تر) دانسته است.

در سده نهم از خورگام به ولایت یاد شده است (مرعشى، ص 222، 406). برخى از وقایع مهم این دوره عبارت‌اند از: تصرف خورگام به‌دست سیدحسن کیا، برادر سیدعلى کیا (مؤسس حکومت کیاییان*)، رسیدن حکومت خورگام به کار کیا حسن کیا در 845، و نبرد اسوار بهادر، سپهسالار خورگام، با ترکهایى که به منطقه آمده بودند و شکست دادن آنها در 887 (همان، ص 69، 246؛ لاهجى، ص20ـ21).

در سده دهم، از خورگام در جریان تاراج دیلمان در 909 یاد شده است (لاهجى، ص 168). در دوره صفویه، در 1003 شیخ احمدآقا (حاکم قزوین) معروف به میرغضب بسیارى از اهالى خورگام و نواحى اطراف را قتل‌عام کرد (فومنی‌گیلانى، ص 165). در این دوره، شاه‌عباس اول صفوى (حک : 996ـ1038) گروهى از ایل رَشوَند را به خورگام کوچاند و سپس، نادرشاه افشار (حک : 1148ـ1160) عمارلوها را از خراسان به آنجا کوچاند و در آنجا ساکن کرد. عمارلوها قسمتى از زمینهاى رشوندها را اشغال کردند، و نام خورگام در این زمان به عمارلو تغییر یافت (رابینو، ص 259ـ260) و تا مدتها به همین نام خوانده می‌شد (براى نمونه رجوع کنید به رشوند، ص 67، 121، 189؛ لاهیجانى، ص 284).

در سده سیزدهم از خورگام به «ناحیه عمارلو» یاد شده است (رشوند، ص 67). در فهرست قراى آن که میرزاابراهیم در 1275 و 1276 تهیه کرد، قراى ناحیه خورگام با رود شاهرود به دو قسمت تقسیم می‌شد (رابینو، ص 267) که قسمت راست رود به قراى بابامنصورى معروف بود (همانجا). در 1297 هنگام تشکیل نهضت جنگل، راههاى خورگام به‌سبب وجود عده‌اى راهزن ناامن بود (سازمان اسناد ملى ایران، ص 112).

در اول سده چهاردهم، رابینو (ص 259ـ262) این ناحیه را به طور مفصّل توصیف کرده است.

در زمان پهلوى دوم (حک : 1320ـ1357ش)، از خورگام به بلوکى با 25 آبادى بزرگ و کوچک و دوازده هزار تن سکنه یاد شده است (رزم‌آرا، ج 2، ص 107).

در 1323ش، خورگام 62 قریه داشت. بافت جاجیم و پارچه‌هاى پشمى در آن رواج داشت. از آثار قدیمى، برج سنگى به ارتفاع 5ر2 متر و قطر 5ر1 متر متعلق به زمان حسن صباح (متوفى 518) داشت و قریه منجیل مرکز آن به شمار می‌رفت (اداره کل آمار و ثبت احوال، ج 1، ص90).

از بزرگان معاصر که به خورگام منسوب‌اند میرزا باقر خورگامى (جهانگیر رسا)، رئیس عدلیه، و شیخ‌ابوالقاسم خورگامى، حاکم شرعِ شهر رشت، درخور ذ کرند (مردکار، ص 443).
_______________________________

منابع : اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب جغرافیا و اسامى دهات کشور، جلد اول، فروردین 1329؛ عطاملک‌بن محمد جوینى، تاریخ جهانگشاى، چاپ محمد عبدالوهاب قزوینى، لیدن 1911ـ1937، ج 3؛ حمداللّه مستوفى، کتاب نزهةالقلوب، چاپ گی‌لسترنج، لیدن 1915، چاپ افست تهران 1362ش؛ جعفر خمامی‌زاده و ابراهیم اصلاح‌عربانى، «صنایع‌دستى گیلان»، کتاب گیلان، جلد سوم، 1374ش؛ حسینعلى رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایى ایران ]آبادیها[، جلد دوم، استان اول (گیلان)، 1328ش؛ محمدعلی‌خان رَشوَند، مجمل رَشوَند، شرح وقایع و گزارشهاى تاریخى منطقه رودبار و الموت، نواحى اطراف آن و قزوین و سالهاى 1271ـ1276، چاپ منوچهر ستوده و عنایت‌اللّه مجیدى، تهران 1376ش؛ محمدتقى رهنمایى ، «گیلانگرد» ، کتاب گیلان، جلد اول، انتشارات گروه پژوهشگران، به سرپرستى ابراهیم اصلاح عربانى، جلد اول، پاییز 1374ش؛ سازمان اسناد ملى ایران، نهضت جنگل و اتحاد اسلام، اسناد محرمانه و گزارش‌ها، به‌کوشش فتح‌اللّه کشاورز، تهران 1371ش؛ جهانگیر سرتیپ‌پور، نشانیهایى از گذشته دور گیلان و مازندران، ]بی‌جا[، 1356ش؛ رضا صالح، «جنگل‌نشینان گیلان»، کتاب گیلان، جلد اول، پاییز 1374ش الف؛ همو، «مراتع گیلان»، کتاب گیلان، پاییز 1374ش ب؛ جمال‌الدین ابوالقاسم عبداللّه‌بن علی‌بن کاشانى، زبدةالتواریخ، به کوشش محمدتقى دانش‌پژوه، تهران 1366ش؛ ملاعبدالفتّاح فومنى گیلانى، تاریخ گیلان، در وقایع سالهاى 923ـ1038 هجرى قمرى، چاپ منوچهر ستوده، تهران 1349ش؛ سازمان جغرافیایى، وزارت دفاع و پشتیبانى نیروهاى مسلح، فرهنگ جغرافیائى قزوین، جلد26، تهران 1378ش؛ علی‌بن شمس‌الدین‌بن حاجی‌حسین لاهجى، تاریخ خانى، شامل حوادث چهل‌ساله گیلان از 880 تا 920، چاپ منوچهر ستوده، تهران 1352ش؛ م.م. لاهیجانى، جغرافیاى گیلان، نجف، 1389/1969 ؛ هوشنگ مرادکار «دادگسترى»، کتاب گیلان، جلد اول، انتشارات گروه پژوهشگران، به سرپرستى ابراهیم اصلاح عربانى، پاییز 1374ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن 1375، شناسنامه آبادیهاى کشور، استان گیلان، شهرستان رودبار، تهران 1376ش؛ سیدظهیرالدین‌بن سیدنصرالدین مرعشى، تاریخ گیلان و دیلمستان، چاپ منوچهر ستوده، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1347ش؛ سیدمحمود موسوى، «بقاع متبرکه و اماکن مذهبى گیلان»، کتاب گیلان، جلد اول، انتشارات گروه پژوهشگران، به سرپرستى ابراهیم اصلاح عربانى، پاییز 1374ش؛ سازمان نقشه‌بردارى کشور، نقشه تقسیمات کشورى جمهورى اسلامى ایارن، مقیاس 000،1:250، تهران 1379ش؛ گیتاشناسى، نقشه جمهورى اسلامى ایران، مقیاس 00،1:600، تهران 1383
منبع:
خسرو خسروى

لينک      نظرات ()      

آخرين مطالب
موضوعات
(٦۳) آهنگها (٤) استان 'گلستان (۱) استان خراسان رضوی (٢) استان خراسان شمالی (۳۱) استان آذربایجان (۱) استان آذربایجان شرقی (٤) استان آذربایجان غربی (٢) استان اردبیل (٧) استان اصفهان (۱) استان البرز (٤) استان بندرعباس (۱) استان بوشهر (۱) استان تهران (٢٦) استان تهران 1 (۱۱) استان خراسان رضوی (٤) استان خراسان شمالی (٢) استان خوزستان (٢) استان زنجان (۱٢) استان سمنان (۱) استان سیستان وبلوچستان (۱) استان شمال خراسان (۱۱) استان فارس (۸) استان قزوین (۱۳) استان قم (۳) استان گرگان (٥) استان گلستان (٢) استان گیلان (٦٧) استان گیلان1 (٧) استان لرستان (۱) استان مازندران (۸) استان همدان (۱) استان کردستان (٧) استان کرمان (۳) استان کرمانشاه (۱۱) استان یزد (٢) بخش خورگام (۸) بخش خورگام 1 (٢٥) بخش خورگام 2 (۳٦) بخش خورگام 3 (٢٦) بخش خورگام2 (٢٠) بخش رحمت آباد (۱٧) بخش عمارلو (۳٧) تاریخ ایران (۸) تاریخ ایران2 (۱٢) تاریخ ایران3 (٦) تاریخ ایران4 (٥) تاریخ ایران5 (٥٠) حیوانات (٢) داروهای گیاهی (۱۱) دیلمان (٢۱) دیلمان 1 (٦) رودبار (۸) رودبارجنوب (۱) روستاها (٤) روستاهاشگفت انگیز (٥) سوسف (٢٠) سوسف 1 (۱۳) سوسف1 (٩) شعر (۱٤) شعر1 (۱۳) شعر2 (۱۳) شعر3 (۱۱) شعر4 (۳٥) شگفت انگیزترین گلها (٢) شهرستان رودبار (۱٤) شهرستان رودبار 1 (۱۱) شهرستان رودبار1 (۳۳) عکس ها (٢۱) عکس ها2 (٩) عکس ها3 (۱٧) عکس ها4 (۱۳) عکسها 5 (٦٦) عکسها6 (۱٥) غذاها (٥) غذاها 1 (۸) فیلم (۱) ماه رمضان (۱٠) مذهبی (٩) مذهبی 1 (۱٠) مذهبی 2 (۱٥) مذهبی2 (۱) مذهبی3 (۱٠) مذهبی4 (۱٧) مذهبی5 (۳٠) کردهای کرمانج شمال خراسان (٤) کردهای کرمانج عمارلو (۱٢)
لينک دوستان
سرزمین آسمانی ما دیلمستان زیتون خبر شــهـرداری بـــــره ســــر سایت روستای دشتویل سایت گوفل خورگام پایگاه خبری هفـت شـــهر نـیـــوز شهرداری منجیل پایگاه خبری تحلیلی کلارنا آهنگ کرمانجی روستا لیاول سفلی روشنگر علیرضا دولتی دشتکان قلب سفیدرود ماهین نیوز خدمات کامپیوتری سهیل عمــــــــــارلـــــــــــــــو نــــــــــــوای رودبـــــــار روستاي زيباي خــــــــــرمكـــــــــوه بخش عـــــــــمارلـــــــــــو سرزمین مه و خورشید دهكده خاطرات(داماش) منجیل نیوز الله مزار کرد کرمانج زبان قوچان شارشار شهادت ســـــــرا خدایا به تو پناه میبرم امامزاده عباس (ع) چهارمحل روستای پاشاکی روستای حشمت آباد چمبل پاکده دوستانه روستای زیبای جـــو بـــــن روستای جوبن هفته نامه شکوفه های زیتون سرزمینی به نام طالکوه ازتبار یــــــــــــــــــــــاس کرمانج تاریخ کرد.هنرمندان موسیقی خراسان بــــاران بـــبـــار...کرمانج شیروان خورگام گیلان سایت تخصصی کردی کرمانجی پورتال خبری جوانرود هوال هیات محبّان الزهراءبسیج چهارمحل مشق شیدایی برارود روستای من چلکاسر دست نوشته ها یک خبرنگار بيــــــــــــــــان شاعر حسین تقدیسی روستای سیبن خورگام روستای انارک______ول بهشت کمشده لیاول میکال فریاد جام مارلیک روستای پاکده روستای نوده خورگام صدای پشتکلا جلیسه دهکد ه عشق راه ما انوش اکبـــــــــــــــری یه دهات داریم هیشکی نداره روستای برارود علي ولي الله كركان بندر انزلي سه رياس قاصدك هان چه خبر آوردي ؟ تاریخ ماتاریخ وتمدن ایران جهان باستان روستای صیقلده خورگام موسيقي نبض زندگي بره سر رودبار جعفرآبادخلخال (كرمانج) ما سه تا کردان شیراز كلبه تنهايي من روستاي پاكده دهياري معدن سنگرود شكوفه هاي گيلاس قوم بزرگ كرمانج روستای کوشک الموت سایت بهراه روستا ي شيركده زيباترين شعر بــاغــبــانــی ســــبـــز قوشخانه سرملی وچهابرمحل دانش پراکن (بزرگترین تارنگار دانشی پارسیان) قوچان روستای کلایه رودبار وبلاگ روستای ناش مجله خبری فارنک بیمه ملت نمایندگی۲۷۴۱- خدایا دوست دارم پایگاه فرهنگی مذهبی علویان شیرکده سمل قدیم (زندگی) روشن تر از خاموشی چراغی ندیدم وبسایت پیرکوه ققنوس روستاي دودر شهرستان سيربك رئین بجنورد خراسان شمالی روستاهای زیبای گیلان دوسالده خسته ازروزگار zerd welati min - زه رد وه لاتئ من : روستای زرد در استان خراسان شمالی قطره ای زاسمان چکیدبه زندگی آپلودسنتر فارس لرن http://textlink.ir عینک سه بعدی پیک8 سایت آپلود7 ابزار نمایش اسلایدر تصاویر کرم باله آ اطلس تاریخی ایران پیش ازاسلام پیکو فایل روستای نخودتپه همجوار کوه سهیل(سی ویل) موسیقی کرمانجی روستای چاپارخانه گیلان تاریخ گیلان ومازندران عشایر ، رنگواره های یک رنگ اخبار فناوري اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعي ادبيات جهان